Wczoraj
Gdzie ty stawiasz tę salaterkę? Przecież zasłaniasz dostęp do wędlin! I przesuń kieliszki, zaraz przyjdzie Olek, wiesz, on lubi mieć szeroko rozstawione ręce, kiedy opowiada.
Wiktor krzątał się wokół stołu, przestawiając kryształy z takim pośpiechem, że prawie pogubił widelce. Ja, Grażyna, tylko westchnęłam ciężko, wycierając dłonie w fartuch. Wstałam o świcie, gotowałam od rana, a nogi miałam jak z ołowiu bolą mnie zawsze w kolanach, gdy stoję długo przy palnikach. Ale nie miałam czasu na żale. Dzisiaj przyjeżdżał gwiazdor młodszy brat mojego męża, Olek.
Witek, uspokój się, powiedziałam łagodnie, chociaż w środku już się we mnie gotowało. Wszystko jest idealnie przygotowane. Lepiej powiedz, czy kupiłeś żytni chleb? Olek ostatnio narzekał, że dajemy mu tylko bułki, a on dba o linię.
Kupiłem, kupiłem, z piekarni, z kminkiem, tak jak lubi odparł, zaglądając do chlebaka. Grażka, mięso gotowe? Wiesz, on się na jedzeniu zna, po knajpach chodzi, zwykłą mieloną go nie zaskoczysz.
Przygryzłam wargi. Jasne, że wiem. Olek, czterdziestoletni kawaler, wolny artysta, choć prawdę mówiąc żyje z fuch i pomocy od matki, uważa się za wybitnego smakosza. Każda jego wizyta to dla mnie egzamin, którego nie sposób zdać.
Upiekłam pieczeń w sosie miodowo-musztardowym, odparłam. Świeża, z targu, kilogram kosztował czterdzieści złotych. Jeżeli i to mu nie smakuje, umywam ręce.
No weź nie zaczynaj! skrzywił się mąż. Brata pół roku tu nie było, tęsknił. Chce posiedzieć rodzinnie. Postaraj się, proszę. On ma teraz trudny okres, znowu siebie szuka.
Raczej pieniędzy, nie siebie, pomyślałam, ale nic nie powiedziałam. Wiktor wielbi młodszego brata, uważa go za nieodkrytego geniusza i obraża się za każde krzywe słowo w jego stronę.
Dzwonek do drzwi zadźwięczał równo o siódmej. Szybko zdjęłam fartuch, poprawiłam włosy przed lustrem w przedpokoju, założyłam serdeczny uśmiech. Wiktor już otwierał drzwi, błyszcząc jak wypolerowany samowar.
Oleś! Bracie! W końcu jesteś!
Na progu stanął Olek. Trzeba mu przyznać robił wrażenie: modny płaszcz, szalik nonszalancko zarzucony, lekki zarost, co chyba miało nadać mu męskiego uroku. Ramiona rozpostarte, pozwolił bratu się uściskać, ale sam tylko poklepał Wiktora po plecach.
Rzuciłam okiem na jego ręce. Puste. Ani reklamówki, ani kartonika z ciastem, ani nawet kwiata. Zjawił się w domu, w którym nie był pół roku, przy stole pełnym jedzenia z pustymi rękoma. Nawet dzieciakom, które szczęśliwie były dziś u babci, nie dał żadnej czekoladki.
Cześć, Grażyna, rzucił, rozglądając się po korytarzu, nie zdejmując od razu butów. Zmieniliście tapety? Kolor trochę… szpitalny. Ale jak wam się podoba, to dobrze.
Witaj, Olku, odparłam spokojnie. Wejdź, umyj ręce. Tu masz nowe kapcie.
Nie wziąłem swoich, a w cudzych można złapać grzybicę, odparł. Przejdę się w skarpetach. Podłoga czysta?
Zacisnęłam zęby myłam dzisiaj podłogę dwa razy.
Czyściutka, Olek. Chodź do stołu.
Usiedliśmy w salonie. Stół aż uginał się od jedzenia: śnieżnobiały obrus, eleganckie serwetki, trzy rodzaje sałatek, talerze wędlin i serów, czerwony kawior, marynowane grzybki, które sama zamykałam jesienią. Na środku parowała pieczeń.
Olek rozsiadł się wygodnie, obrzucając wszystko chłodnym wzrokiem. Wiktor uwijał się, otwierając koniak kupiony specjalnie dla brata z wyższej półki, pięcioletni.
Za spotkanie! zawołał Witek, nalewając kieliszki.
Olek podniósł swój, obejrzał z każdej strony, powąchał.
Ormiański? skrzywił się. Ja wolę francuski, ma delikatniejszy aromat. Ten czuć spirytusem. No ale nie patrzy się darowanemu koniowi w zęby…
Wypił jednym haustem i od razu sięgnął po najdroższy kawałek szynki.
Częstuj się, Olku, powiedziałam, podsuwając mu sałatkę. Sałatka z krewetkami i awokado, nowy przepis.
Spojrzał na krewetkę jak na diament w lombardzie.
Chyba mrożone? zapytał z przekonaniem.
Oczywiście, przecież do morza mamy daleko, odparłam. Kupiłam królewskie, w markecie.
Guma, stwierdził, rzucając ją z powrotem. Grażyna, rozgotowałaś je. Krewetki trzeba wrzucać na dwie minuty do wrzątku. Twoje są twarde, awokado też niedojrzałe chrupie.
Wiktor, z łyżką w zawieszeniu, spróbował przełamać napięcie.
Daj spokój, Olek, dobre są! Próbowałem super wyszło.
Witek, smak trzeba kształtować, pouczył brat. Jak całe życie je się podróbki, nie rozpoznaje się prawdziwej kuchni. Byłem ostatnio na otwarciu restauracji, dali ceviche z przegrzebków. To była konsystencja! A to tutaj… A majonez przynajmniej domowy?
Skrzywiłam się. Majonez kupny, Majonez Kielecki, nie miałam czasu kręcić go samodzielnie.
Sklepowy, powiedziałam beznamiętnie.
No tak, westchnął z miną jak po przeczytaniu wyroku. Ocet, konserwanty, mąka ziemniaczana. Trucizna. Daj mięso. Może chociaż to jest w porządku.
Bez słowa nałożyłam mu pokaźny kawałek pieczeni, polałam sosem, dołożyłam ziemniaki z rozmarynem. Pachniało tak, że większości ślinka ciekłaby na sam widok. Ale Olek to koneser.
Odciął kawałek, przeżuwał długo, patrząc w sufit. Ja i Wiktor czekaliśmy na wyrok on z nadzieją, ja z pulsującą niechęcią.
Wysuszone, ocenił. Sos… miód wszystko zabija, za słodko. Mięso powinno być mięsem, a nie deserem. Widać, że niezbyt długo marynowałaś. Wędliny się nie rozpadły. Powinnaś potrzymać w kiwi albo w gazowanej wodzie co najmniej dwadzieścia cztery godziny.
Marynowałam całą noc, w musztardzie i przyprawach, odpowiedziałam. Każdemu smakowało.
Każdemu to pojęcie względne. Twoim koleżankom z pracy owszem one nie jadły nic lepszego niż słodki ziemniak. Ja mówię obiektywnie zjeść można w razie głodu, ale bez przyjemności.
Odsunął talerz z prawie nietkniętą porcją mięsa za czterdzieści złotych, sięgnął po grzyby.
Grzyby własne? Czy z chińskiej puszki?
Własne, syknęłam. Sami zbieraliśmy i sami soliliśmy.
Spojrzał na mnie, włożył grzyba do ust, skrzywił się.
Za dużo octu. Wypalisz sobie żołądek. I przesadziłaś z solą. Musisz chyba być zakochana, skoro tak solisz, zaśmiał się z własnego dowcipu. Witek, uważaj na ciśnienie, przy takim menu nie pożyjesz długo.
Wiktor nerwowo parsknął, próbując załagodzić atmosferę.
Daj spokój, Olek, dobre grzyby są! Do wódki w sam raz. Nalej jeszcze, Grażyna!
Wypili. Olek rozpromieniał, rozwiązał szalik, ale płaszcza nie zdjął, jakby demonstrując, że zaraz zniknie i łaskę nam robi samą obecnością.
Czemu nie było porządnego kawioru? zapytał, dłubiąc w kanapkach. Ten jakiś drobny, dużo skórek. Po promocji kupiony?
Olek, to kawior z łososia kosztuje sto osiemdziesiąt złotych za kilogram, nie wytrzymałam. Głos złamał mi się. Specjalnie dla ciebie kupiliśmy słoiczek. Sami nie jemy, oszczędzamy.
Na jedzeniu nie wolno oszczędzać, zadumał się filozoficznie, pałaszując wyśmianą kanapkę. Jesteś tym, co jesz. Ja na przykład nie kupiłbym taniej kiełbasy. Wolę głodować. Wy pakujecie lodówkę śmieciem z promocji, a potem się dziwicie energii brak, cera szara.
Spojrzałam na męża. Wiktor z oczami wbitymi w talerz, gryząc pieczeń, jakby go nie było. Jego milczenie bolało bardziej niż słowa Olka. Znów wolał udawać strusia, chować głowę w piasek, byle nie podpaść braciszkowi.
Witek, zwróciłam się do męża, dla ciebie mięso też jest suche?
Wiktor się zadławił.
E… nie, Grażynko… bardzo dobre. Bardzo dobre. Tylko Olek on się zna lepiej, ma subtelniejsze podniebienie…
Subtelniejsze, położyłam widelec. Metal zadźwięczał o porcelanę niczym strzał. To znaczy moje podniebienie jest grube i toporne? I ręce mam krzywe? I gotuję truciznę?
Nie wyładowuj się, Grażyna, skrzywił się Olek. Daję ci konstruktywną krytykę. Żebyś rosła, się rozwijała. Powinnaś podziękować. Witek wszystko je i chwali, rozleniwiłaś się. Kobieta musi się doskonalić.
Podziękować? powtórzyłam. Ty chcesz, żebym podziękowała?
Wstałam od stołu. Krzesło zgrzytnęło nieprzyjemnie.
Grażyna, gdzie idziesz? przestraszył się Wiktor. Jeszcze nawet nie posiedzieliśmy.
Zaraz wracam, powiedziałam dziwnie spokojnie. Przyniosę deser. Olek lubi słodkie.
Wyszłam do kuchni. Na blacie stał mój tort Napoleon, piekłam go do drugiej w nocy: dwanaście cienkich placków, krem na własnych żółtkach, wanilia… Spojrzałam na tort, potem na pusty kosz na śmieci.
Ręce mi drżały. Gorycz zbierana latami zaczęła wrzeć i zalewała rozum. Ile razy przychodził, jadł, pił, pożyczał pieniądze i nie oddawał? Ile razy krytykował nasz wystrój, moje ubrania, dzieci? A Witek zawsze go usprawiedliwiał. On jest wrażliwy, artysta. A ja Grażyna muszę być ze stali?
Nie dotknęłam tortu. Wzięłam tylko duży półmisek i wróciłam do salonu.
O, deser? ożywił się Olek, wyciągając szyję. Mam nadzieję, że nie jakiś sklepowy ulep?
Podeszłam do stołu i zaczęłam spokojnie zbierać talerze. Najpierw pieczeń, potem sałatkę z gumowymi krewetkami, następnie wędliny.
Ej, co robisz? zdziwił się, gdy spod nosa zniknęły kanapki. Jeszcze nie zjadłem!
Po co masz jeść? spojrzałam mu w oczy. Przecież wszystko według ciebie jest niejadalne. Mięso suche, sałatki z majonezem-mordercą, krewetki gumowe, kawior kiepski. Nie pozwolę narażać gościa na zatrucie. Nie jestem wrogiem.
Wiktor zerwał się z krzesła.
Grażyna! Przestań! Co to za cyrk! Odstaw jedzenie z powrotem!
Nie, Witek. Cyrk się zaczyna, gdy ktoś przychodzi do cudzego domu z pustymi rękoma, siada do stołu, na który wydaliśmy jedną czwartą twojej pensji, i wyżywa się na gospodyni.
Nie wyżywam się! zaperzył się Olek, czerwieniąc się na twarzy. Po prostu mówię, co myślę! Wolny kraj!
Wolny, powiedziałam, układając naczynia na półmisku. Dlatego mogę swobodnie decydować, kogo karmię. Powiedziałeś, że wolisz głodować niż jeść złe produkty? Szanuję twój wybór. Głoduj.
Odwróciłam się, zanosząc jedzenie do kuchni. Zapadła cisza.
Zwariowałaś? syknął Wiktor, biegnąc za mną. Zawstydzasz mnie przed bratem! Wracaj do stołu i przeproś!
Odstawiłam półmisek na blat, spojrzałam mu w oczy zabrakło łez, była tylko chłodna determinacja.
Ja cię zawstydzam? A ty, gdy kiwasz głową, jak on mnie upokarza, siebie nie? Ty jesteś facet czy szmaciarz? Olek wyjadł sto złotych kawioru w pięć minut i powiedział, że zły. A ty mi kiedyś kupiłeś kawior tylko dla mnie? Nie. Wszystko najlepsze idzie na gościa. A on nas depcze.
On mój brat! Krew!
A ja twoja żona! Od dziesięciu lat piorę, gotuję, sprzątam. Wczoraj po dyżurze stałam pół nocy przy kuchni. Po co? Żeby usłyszeć, że mam dwie lewe ręce? Jeżeli jeszcze raz mnie obwinisz, ten Napoleon założę ci na głowę. Mówię poważnie, Witek.
Cofnął się. Nigdy mnie takiej nie widział. Grażyna zawsze była spokojna, ugodowa, pod rękę. Teraz stałam jak rozjuszona lwica.
Olek zajrzał do kuchni. Stracił animusz, był raczej zagubiony i dotknięty.
No wiecie… zaczął. Takiego goszczenia to nigdzie nie widziałem. Przyszedłem do was z sercem, a wy mi wypominacie kromką chleba?
Przyszedłeś z sercem? prychnęłam. A gdzie to widać? W tych pustych rękach? Przez te lata nie przyniosłeś nic, nawet herbaty. Przyłazisz tylko jeść i marudzić.
Teraz mam pod górkę! Chwilowe kłopoty!
Twoje chwilowe trwają dwadzieścia lat. Ale płaszcz markowy i szalik nowy, a na prezentacjach się pokazujesz. Ale pożyczyć od brata pięć stów i zapomnieć oddać to już norma.
Grażyna, przestań! wrzasnął Wiktor. Nie wyliczaj komuś pieniędzy!
To nie komuś to nasza kasa! Rodzinny budżet, który wydajemy nie na siebie i dzieci, tylko żeby wykarmić artystę!
Olek teatralnie złapał się za serce.
Koniec, mam dość. Jednej minuty tu nie zostanę. Witek, nie przypuszczałem, że się ożenisz z taką zołzą. Mojej nogi tu już nie postawię.
Pognał do przedpokoju. Wiktor biegł za nim.
Oleś, poczekaj! Nie słuchaj jej pewnie PMS, a może w pracy ją wykończyli! Zaraz się uspokoi!
Nie, bracie, dramatycznie mówił Olek, zakładając buty na skarpetki. Tego zniewagi się nie odmyje. Odchodzę. Nie dzwoń, dopóki ona się nie przeprosi.
Trzask drzwi.
Wiktor stanął w przedpokoju, patrząc w zamknięte drzwi jak w stracony raj. Opuścił głowę, wrócił do kuchni, gdzie spokojnie przekładałam mięso do pojemników.
Zadowolona? spytał smętnie. Skłóciłaś mnie z jedynym bratem.
Uwolniłam nas od pasożyta, powiedziałam bez odwracania się. Siadaj, jedz. Mięso wciąż ciepłe. Albo też ci nie smakuje?
Wiktor usiadł, chowając twarz w dłoniach.
Jak mogłaś? Przecież był gość…
Gość powinien zachowywać się jak gość, nie jak inspektor sanepidu. Słuchaj mnie: nigdy, przenigdy nie będę już nastawiać stołu dla niego. Chcesz z nim utrzymywać kontakty idź do niego, albo do knajpy. Ale na swój koszt. Moje pieniądze i czas nie idą już na niego.
Stałaś się okrutna, szepnął.
Stałam się sprawiedliwa. Jedz, bo mam sprzątać?
Wiktor spojrzał na pieczeń. Żołądek zaburczał był głodny, zapach pulsował w powietrzu. Chwycił nieśmiało widelec, odkroił kawałek, spróbował.
Mięso było soczyste, rozpływało się w ustach. Sos nadał delikatnej słodyczy, musztarda ostrości. Rewelacja.
I jak? spytałam, widząc jak zamyka oczy z przyjemnością.
Smaczne, przyznał cicho. Naprawdę pyszne, Grażynko.
No widzisz. Twój brat to zawistny maruda, który samo siebie podnosi przez krytykę innych. W końcu to zrozumiesz.
Wiktor jadł i rozmyślał. Po raz pierwszy pojawiła się w nim myśl, że może mam rację. Przypomniał sobie Olka bez żadnych podarunków, jego pogardliwe spojrzenia, odzywki. Przypomniał sobie własne zażenowanie przy stole.
A tort? zapytał. Tort zjemy?
Uśmiechnęłam się. Po raz pierwszy tego wieczoru szczerze.
Zjemy. Herbatę parzę z tymiankiem, jak lubisz.
Pokroiłam Napoleon na pokaźne porcje. Siedzieliśmy razem w kuchni, popijaliśmy herbatę, jedliśmy tort, napięcie powoli znikało.
Wiesz, powiedział Wiktor, kończąc drugi kawałek, on nawet mamie nic nie dał na urodziny w zeszłym miesiącu. Uznał, że jego obecność to najlepszy prezent.
No widzisz, kiwnęłam głową. Zaczynasz przejrzeć.
Telefon Wiktora zabrzęczał. SMS od Olka: Daj jeszcze parę kanapek na wynos, wyszedłem głodny. Przelej 500 zł za straty moralne.
Wiktor przeczytał mi wiadomość. Zrobiło się cicho. Spojrzałam pytająco.
Co odpiszesz?
Spojrzał na mnie, na dom, na ten tort. Na telefon. Zaczął pisać: Jesteś smakoszem, idź do restauracji. Nie mam pieniędzy. I kliknął blokuj.
Co napisałeś? zapytałam.
Że idziemy spać.
Uśmiechnęłam się, choć kątem oka widziałam ekran. Podeszłam, objęłam go za ramiona.
No i co, Witek, w końcu załapałeś.
Tego wieczoru zrozumieliśmy coś ważnego. Żeby zachować rodzinę, czasem trzeba ją odchudzić z niepotrzebnych ludzi. Nawet jeśli to krewni. A mięso było naprawdę wyśmienite mimo gadania ekspertów z pustymi portfelami.
