27 grudnia, wtorek
Znów święta i znów rodzinny maraton. W tym roku to moja kolej na przyjmowanie gości w Warszawie. Od rana mam wrażenie, jakby mieszkanie zaraz się rozpadło gwar, pośpiech, ozdoby, ciotki, dzieci i setki różnych wymagań. Ale od początku.
Gdy stałam przy kuchni i mieszałam sos do pieczonej kaczki, ciocia Genowefa już miała swoje uwagi:
Gdzie postawić tę miskę z galaretą? W lodówce nawet grama miejsca nie ma! Wszystko zawalone tymi twoimi carpaccio i awokado, tfu, język można połamać burknęła, próbując wsunąć wielką porcelanową miskę na dolną półkę, przesuwając moje pojemniki.
Westchnęłam głęboko, licząc w myślach do dziesięciu. Zaledwie dwadzieścia minut po wejściu, a już czuję się jak w cygańskim taborze. Każdy rządzi, każdy krytykuje.
Ciociu, postaw proszę na balkonie, jest zimno, oszklone, nic się nie stanie tej galarecie odpowiedziałam jak najłagodniej. W lodówce mam półprodukty do sałatek, nie chciałabym, żeby zamarzły.
Na balkon?! fuknęła. Przecież tam miejskie powietrze fruwa! Nie trzyma się jedzenia na ziemi! Dobra, wezmę te twoje słoiki z zielskiem, nikt tego nie je. Chłopakom trzeba porządnego mięsa, nie kiszonek!
Spuściłam wzrok na męża. Paweł jak zwykle spokojny, kroił chleb i udawał, że go nie ma. Zna konfliktogenny temperament cioci i jej córki mojej kuzynki, Danuty, która właśnie gruntownie prześwietla łazienkę, głośno komentując kafelki i fugę.
Paweł, pomóż cioci z galaretą na balkon. Miejsce tam czyste, zamknięte rzuciłam zdecydowanie. Specjalnie przysłowiową szafkę opróżniłam i umyłam.
Paweł niewiele mówił, po prostu zabrał ciężką miskę i wyszedł. Ciocia pozbawiona zadania od razu przeszła na personalia:
Ty blada jesteś, Olunia. Znowu te swoje diety? Kości! Danusia to ma krew z mlekiem, miło popatrzeć. A ty co tylko suchniesz. I ten wasz remont wszystko szare, białe Jak w szpitalu. Więcej koloru! Są teraz takie piękne, złote tapety, bogato.
Wolimy minimalizm, ciociu odparłam krótko, próbując sos. Każdy lubi co innego.
Wtem w kuchni pojawiła się Danuta, trzy lata starsza, zawsze z wyższością. Za nią jej synowie pięcioletni Marek i sześciolatek Julek, już w czekoladzie od ucha do ucha.
O, Ola, to u was w łazience tylko prysznic? zawodziła Danuta, siadając z rozmachem. Myślałam, że wanna będzie! Jak ja dzieci wykąpię wieczorem? Przecież oni lubią się moczyć.
Danusiu, remont robiliśmy pod siebie. My wolimy szybki prysznic. Chłopcom nic nie będzie, przecież to nie niemowlaki odcięłam się, choć już czułam, że mnie bierze.
Zgrzytam zębami na myśl o tej wizytacji. Zapraszały się same bo trzeba się spotkać z rodziną, zobaczyć Warszawę. Wychowana z obowiązkiem gościnności, nie umiałam odmówić, choć poprzedni raz sprzątałam potem przez tydzień i leczyłam nerwy.
Ale wtedy miałam tylko malutką dwupokojową klitkę i rozłażący się parkiet. Teraz wreszcie własne, wymarzone mieszkanie z trzema pokojami i nowiutkim remontem. Dumne, nasze, wywalczone. Największy powód do radości sypialnia. Azyl, świętość. Granatowe ściany, zasłony blackout, wielkie łóżko ze zdrowym materacem za kupę złotych, ukochany puszysty dywan. Ustaliliśmy z Pawłem jedno: żadnych gości w sypialni. Salon spanie na rozkładanej kanapie, w razie czego wygodna leżanka w gabinecie Pawła.
Mamo, chce mi się pić! jęknął Marek, szarpiąc Danutę za rękaw.
Idź, poproś ciocię Olę o sok zbyła go, a ja już wyjmowałam z lodówki karton jabłkowego.
Ostrożnie, proszę, dzieci tu parkiet, naturalny dąb prosiłam.
Ale się z tym parkietem grzebiesz parsknęła ciocia Genowefa. Rzeczy są dla ludzi, nie odwrotnie! Dzieci to dzieci wyleją to się zawieje, zetrzesz. Ty już za dużo tej stolicy na siebie przyjęłaś.
Paweł zerknął na zegarek i rzucił grzecznie:
Może już do stołu, powoli? Piąta po południu, zaraz koniec roku.
I zaczęła się uczta. Dzieci latały wokół, podkradając ser i kiełbasę, Danuta trajkotała do koleżanki, opisując przyjazd, a ciocia krytykowała wszystko.
Sałatka z krewetkami? szturchała widelcem. Nie rozumiem tego. Seler pod pierzyną to jest sałatka, a to same warzywa i guma! Ola, ugotowałaś chociaż ziemniaka z koperkiem? A to puree z truflami pachnie jakby się zepsuło.
Mama, to jest przysmak skrzywiła się Danuta. Chociaż ja to proste jedzenie wolę. Ola, dasz jeszcze pieczarki? Sama marynowałaś czy sklepowe?
Sklepowe, z gospodarstwa odparłam.
Jasne, bo ręce by ci odpadły skwitowała ciocia. Ja przywiozłam słoik, zaraz spróbujecie prawdziwych grzybów.
Żułam w ciszy. Paweł pod stołem ściskał mnie za rękę: Wytrzymaj, tylko trzy dni. W tym spojrzeniu była cała nasza wspólna strategia.
Osiemnasta wybiła, już po pierwszej butelce szampana, dzieci odkleiły się od krzyków i siedziały z tabletami, a temat rozmowy przeszedł na nocleg.
Po tej drodze padam! Plecy nie wytrzymują, ten pociąg jak fura narzekała ciocia, masując krzyż. Muszę się położyć normalnie.
Tak, mama, trzeba wypocząć dołączyła się Danuta. Ola, gdzie nas położysz?
Nadeszła moja chwila prawdy.
Salon przygotowany kanapa rozkładana, wielka, spokojnie dla dwóch dorosłych. Leżanka w gabinecie dla Danuty z dziećmi, po rozłożeniu pełne miejsce do spania. Gdyby ciasno materac dmuchany w salonie, bardzo wygodny.
Zapadła cisza. Ciocia przerwała jedzenie, Danuta podniosła brwi.
Kanapa?! spytała ciocia, jakbym postradała rozum. Ty żartujesz? Mam kręgosłup do wymiany, na kanapie nie dam rady! Potrzebuję porządnego łóżka, materaca, miękkości.
Kanapa jest ortopedyczna, kupiona dla gości, bez żadnych łączeń zaczęłam tłumaczyć.
Kanapa to kanapa! przerwała ciocia. To dla młodych! Ja jestem starsza, chora. Myślałam, że pozwolicie spać w sypialni słyszeliśmy o tym waszym magicznym materacu.
Zamarłam. Prośby rozumiałam, ale żądania sypialni już nie.
Sypialnia?! Paweł zmarszczył się. Pani Genowefa, sypialnia to nasz pokój. Tam śpimy.
I? Danuta z całkowitym opanowaniem. Jesteście młodzi, zdrowi! Przeżyjecie na kanapie, a mamie wygodnie. Dzieci wygodniej w jednym pokoju z mamą zamkną się drzwi, mniej hałasu.
Czyli chcecie wyeksmitować nas z naszej sypialni i spać w naszym łóżku? zapytałam, czując, jak policzki mi płoną.
Ola, przesadzasz ciocia rzuciła lapidarnie. Ustępuje się najlepsze gościom, tak nas dzieci uczyły. Ty już cała warszawska, tradycje zapomniałaś.
Tradycja to dobry stół, gościnność skontrowałam. Ale własne łóżko to jak szczoteczka nie można oddać. Przykro mi, nie przekażę wam sypialni.
Danuta odstawiła kieliszek z impetem.
Czyli żal ci łóżka dla ciotki i dzieci? Przejeżdżam trzysta kilometrów, z prezentami, a ty na kanapę jak psy?
Jak psy? wtrącił Paweł. Kanapa kosztuje dziesięć tysięcy złotych, bardzo wygodna. Sam czasem śpię, jak mecz oglądam.
Nie o pieniądze chodzi! ciocia prawie krzyczała. Chodzi o szacunek! Twoja matka, świętej pamięci, spaliłaby się ze wstydu, gdyby widziała, jak przyjmujesz rodzinę. Egoistka! Cała w ojca!
Obraziła moją mamę cichą, dobrą kobietę, która latami znosiła wysługiwanie się tej samej siostry. Sama pamiętałam, jak ciocia wyjeżdżała, zostawiając za sobą pusty portfel mamy i ból głowy.
Proszę nie ruszać mamy powiedziałam cicho, ale stanowczo. Była święta, a wy całe życie wykorzystywaliście ją. Ja nie jestem jak mama. Znam swoje granice. Sypialnia zamknięta, dyskusja skończona. Jak nie pasuje, obok jest hotel mogę pomóc w rezerwacji.
Hotel?! Danuta aż się zakrztusiła. Wyganiasz nas? Za pieniądze?
Słyszę, kochanie ciocia teatralnie schwyciła serce. Ojej, ciśnienie mi wzrosło wody! Szybko!
Danuta posłała jej wodę i tabletki, dzieci zamilkły i obserwowały.
Albo my śpimy w sypialni normalnie, albo natychmiast wychodzimy. Rodzinie opowiemy, jaka jesteś rozpętała Danuta. Wybieraj.
Spojrzałam na Pawła. Był jak głaz, ale w oczach dystans do krewniaczek i pełne wsparcie. On również miał dość.
Wybór jest dziwny, Danusiu podeszłam do stołu. Proponuję wygodne noclegi i ciepły dom. Wy żądacie mojej perły łóżka i stawiacie ultimatum. Jeśli wasz priorytet to moje łóżko, a nie czas z rodziną, to trudno.
Tak?! ciocia zerwała się z krzesła. Zbieraj się, Danusia! Dzieci! Nie zostaniemy tu ani minuty! Na dworcu lepiej niż u takich krewnych!
Mamo, gdzie teraz? Pociągów już nie ma wpadła w panikę Danuta, chyba nie spodziewała się, że blef nie wyjdzie.
Taxi! Do Krystyny jedziemy, na Ochotę! Co z tego, że mieszka w dwunastometrowej z pijanym mężem ona to serce ma! Odda ostatnią koszulę. A wy tu z tymi truflami.
Rozpoczęło się pakowanie. Danuta zła z minami chowała rzeczy w walizki, ciocia krążyła i wyzywała los od najgorszych. Głośno wymieniała stare urazy, wróżyła samotność.
Oddajcie nasze prezenty! rzuciła ciocia w przedpokoju. Pościel lniana nie dla was! Dam ją Krystynie! I grzyby!
Wyciągnęłam paczkę z ręcznikami (twarde, drapiące) i wyszłam do korytarza.
Proszę, zabierzcie wszystko. I swoje grzyby.
I dziecięce cukierki też! dorzuciła Danuta. Nie jestem frajerem!
Paweł patrzył spokojnie z progu, było mu głupio dorośli ludzie, a gorzej niż dzieci.
Cała akcja trwała może piętnaście minut. Przez ten czas ciocia nie ustawała w monologach, a przy drzwiach uderzyła w nie tak mocno, że odpadła szpachla.
W mieszkaniu zaległa cisza. Brzęczała tylko lodówka, zegar tykał w salonie. Na stole niedokończona sałatka z krewetkami, sok na obrusie, rozrzucone serwetki.
Opadłam na krzesło i schowałam twarz w dłoniach. Moje ramiona drżały.
Paweł podszedł, objął mnie ciepło, ucałował w czubek głowy.
Już po wszystkim, Olcia. Spokojnie. Poszli.
Podniosłam się. Nie płakałam śmiałam się. Nerwowym, ale ulgowym śmiechem.
Paweł! Słyszałeś ją? Na dworcu lepiej niż u was! Jakie to cudowne!
Cudowne uśmiechnął się. Wiesz, galareta została! Talerz na balkonie!
Parsknęłam. Galareta! Najważniejsze zostawili! Krystyna ugości ich w dwunastu metrach z pijanym mężem. Wyobrażam sobie jej minę, jak zobaczy taki desant w święta.
Nie nasz problem stwierdził filozoficznie Paweł, nalewając szampana. Wiesz, na początku było mi głupio, ale jak ona o twojej mamie zaczęła Ledwo się powstrzymałem, żeby nie pogonić ich samemu. Jesteś odważna. Bardzo cię kocham.
Ja też. I naszą sypialnię. I nasz spokój. Najlepsze święta tylko my, jedzenia dla kompanii i zero zrzędzenia o sałatkach.
Sprzątając stół miałam poczucie, że dom naprawdę oddycha. Znikła ta lepiąca zazdrość i roszczenie.
Podeszłam do okna. Na podwórku prószył śnieg, cicho otulając wszystko miękką bielą. Nad Warszawą kłębiły się światła. Gdzieś tam, w śniegu, moja własna rodzina gryzła się swoją frustracją. Może trochę mi żal żyć z takim balastem w sercu musi być ciężkie. Znacznie cięższe niż spanie na kanapie.
Paweł odezwałam się cicho. Włączmy muzykę. I zapalmy świece. Przecież jest święto.
Pewnie. I gorąca kaczka już gotowa. Ta, której nie spróbowali.
Za godzinę siedzieliśmy znów razem, w nastrojowej ciszy, ze świecami, jazzem i pyszną kaczką z jabłkami.
Za nas wzniósł toast Paweł. Za dom, w którym jest miejsce tylko dla tych, co nas szanują.
I za granice dodałam, stukając się kieliszkiem. Których nauczyliśmy się bronić.
Jeszcze później, nocą, leżąc w ukochanej sypialni na tym zakazanym materacu, czułam czyste szczęście. Cisza, zapach lawendy na pościeli, spokój. Wiedziałam, że w tym właśnie momencie rodzina klnie mnie na dworcu albo u Krystyny. Ale nie miałam poczucia winy.
Zrozumiałam coś ważnego: nie można być dobrą dla wszystkich, kosztem siebie. A cena spokoju to czasem urażona duma roszczeniowej rodziny. Tyle można zapłacić.
Rano telefon wył od wiadomości. Inni krewni już dostali wersję, w której w środku zimy wyrzuciłam chorą ciotkę na bruk. Nie czytałam niczego, nie odpisywałam. Przełączyłam telefon w samolotowy, przeciągnęłam się i uśmiechnęłam nowemu dniu.
Galaretę oddaliśmy potem podwórkowym psom. Były bardzo wdzięczne nie komentowały koloru, smaku, nie narzekały na ilość czosnku. Od zwierząt można się uczyć wdzięczności.
