Znowu wyciągnęłaś ten serwis? Prosiłem przecież o ten z złotym brzegiem, co nam mama dała na rocznicę. Wygląda przecież dużo bardziej elegancko skrzywił się Zbigniew, patrząc na talerz, który Grażyna właśnie postawiła na wykrochmalonym obrusie.
Grażyna na chwilę zastygła z pęczkiem natki pietruszki w dłoni. Najchętniej powiedziałaby, że ten serwis z złotym brzegiem nie nadaje się do zmywarki, a myć naczynia ręcznie o pierwszej w nocy, kiedy goście już wyjdą, nie ma najmniejszej ochoty. Ale powstrzymała się. Dziś Zbigniew miał urodziny pięćdziesiątkę, a psuć atmosferę już na początku wieczoru nie chciała.
Zbysiu, ten drugi serwis jest na dwanaście osób, a nas będą tylko cztery. Poza tym te talerze są głębsze lepiej pasują do pieczeni odpowiedziała spokojnie, dekorując galaretę gałązkami zieleni. Lepiej sprawdź, czy wódka się schłodziła. Wiesiek z Elżbietą zaraz będą.
Zbigniew mruknął coś pod nosem i poszedł do lodówki. Grażyna spojrzała za nim i westchnęła ciężko. Cały ostatni tydzień przeżywała w trybie wyrobić się z wszystkim. Praca głównej księgowej była wymagająca, koniec kwartału, raporty, a do tego organizacja przyjęcia. Zbigniew kategorycznie odmówił celebracji w restauracji, twierdząc: Lepiej niż ty, Grażynko, nikt nie ugotuje. Po co przepłacać za snobizm?
Miło, kiedy mąż chwali gotowanie, ale za tymi słowami kryła się zwykła oszczędność i niechęć do wydawania złotówek na restauracyjne fanaberie. Grażyna więc piekła mięsa, gotowała warzywa, piekła blaty do Napoleona i robiła roladki z bakłażana ulubione Zbyszka. Nogi bolały, kręgosłup drżał, na manicure czasu nie starczyło paznokcie pokryła tylko bezbarwnym lakierem.
Dźwięk domofonu wybił ją z zamyślenia.
Idę! zawołał Zbigniew, od razu zmieniając wyraz twarzy. Już nie był mrukliwy pojawił się uśmiech gospodarza.
Do przedpokoju weszła Elżbieta. Inaczej się nie da tego opisać: zawsze wyglądała, jakby dopiero zeszła z okładki magazynu. Smukła, wypielęgnowana, w eleganckiej sukience w kolorze beżu, idealnie dopasowanej. W ręku niosła maleńką torebkę z ekskluzywnego butiku. Tuż za nią wszedł Wiesław, obładowany prezentami i alkoholem.
Grażynko, kochana! Elżbieta ucałowała ją w policzek, otulając woalem drogich perfum. Cudownie pachnie! Jak zwykle dokonałaś kulinarnego cudu? Ja bym tak nie potrafiła. Powiedziałam Wieśkowi: chcesz świętować, to do restauracji, ja kuchni nie tykam, bo mam nowy manicure.
Grażyna mimowolnie schowała dłonie za plecami.
Cóż, ktoś musi zadbać o domowe ciepło uśmiechnęła się, przejmując płaszcz gościa. Siadajcie, wszystko już gotowe.
Biesiada zaczęła się tradycyjnie. Toasty za zdrowie jubilata, prezentacja podarunków (Wiesiek podarował wypasioną wędkę, o której Zbyszek marzył pół roku), żarty i śmiech. Grażyna kursowała między kuchnią a salonem, zmieniała talerze, dokładała zakąsek i pilnowała pełnych kieliszków. Sama zjadła tylko łyżkę sałatki jarzynowej i kawałek sera.
Zbigniew, już po pierwszym kieliszku, rozluźnił się. Odchylił się na krześle, patrząc z podziwem na Elżbietę, która subtelnie, widelcem, odrywała kawałek łososia.
Ela, jak zwykle jesteś zjawiskowa powiedział głośno. Patrzę na ciebie i myślę: czarownica! Jesz, nie tyjesz, a sukienka jak z katalogu. Widać, że kobieta dba o siebie.
Elżbieta zalotnie poprawiła pasmo włosów.
Oj, Zbysiu, przesadzasz. To tylko dyscyplina. Siłownia trzy razy w tygodniu i żadnych węgli po szóstej. No i odpowiednia pielęgnacja mam teraz taki krem, cuda robi!
No właśnie! Zbigniew podniósł palec, jakby odkrył Amerykę. Dyscyplina! Słyszysz, Grażka? Dyscyplina! Ty wiecznie narzekasz: Zmęczona, nie mam czasu. Ela też pracuje, a wygląda jak licealistka.
Grażyna, która właśnie stawiała na stole wielką pieczeń ze śliwkami, znieruchomiała. Pracowała jako główna księgowa w dużej firmie, prowadziła dom, zarządzała działką i pomagała wnukom w lekcjach, gdy je przywożono. Elżbieta była administratorką w salonie kosmetycznym na zmiany, a dzieci z Wieśkiem nie mieli.
Zbysiu, nie porównuj powiedziała łagodnie, próbując nie wywoływać spięcia przy gościach. Każdy ma swój rytm życia. Spróbuj pieczeni według nowego przepisu, ze śliwką.
Ale Zbigniew nie był skłonny odpuścić. Alkohol rozwiązał mu język, a męskie przechwałki sprzed lat wybuchły nagle.
Pieczeń jak pieczeń! machnął ręką, nakładając sobie wielki kawał mięsa. Jedzenie to jedno, a estetyka to drugie… Wiesiek, masz szczęście. Wchodzisz do domu, a tam nie kucharka w fartuchu, tylko nimfa. A u mnie? Zawsze garnek, zawsze zapach smażonej cebuli. Ile razy mówiłem: idź na fitness, zapisz się na siłownię. A ona: boli mnie kręgosłup, mam ciśnienie. Tylko wymówki! Leniwa baba.
Wiesiek poczuł, że robi się niezręcznie, spróbował zmienić temat:
Zbyszek, daj spokój. Grażyna to złota gospodyni. Takie mięso palce lizać! Ela nawet nie umie gotować, najczęściej zamawiamy albo jemy mrożonki.
Właśnie! podchwyciła Ela, próbując złagodzić sytuację, ale wyszło gorzej. Nie lubię gotować, to prawda. Ale zawsze mam czas dla siebie. Mężczyzna też powinien patrzeć i podziwiać, co nie, Zbysiu?
Zbigniew rozpromienił się, patrząc na żonę kumpla słodkimi oczami.
Złote słowa! A popatrz na Grażynę rzucił pogardliwie w jej stronę, gdy usiadła naprzeciw, kładąc spracowane ręce na kolanach. Grażka, nawet sukienkę założyłaś, fryzura jest, a wyglądasz no przygniecione życie. Taka ciotka, rozumiesz? U Elki widać ogień, życie kipi. U ciebie w oczach tylko paragon ze Społem.
Zapadła ciężka cisza. Wiesiek wbił spojrzenie w talerz, Ela nerwowo skubała serwetkę. Grażynie zrobiło się, jakby ktoś ją spoliczkował. Przypomniała sobie, jak Zbyszek narzekał, że nie ma czystej koszuli, a ona o pierwszej w nocy prasowała mu tę błękitną, w której teraz siedział i ją obrzucał błotem. Przypomniała sobie, jak odkładała na kosmetyczkę, żeby dokupić mu ten cholerny spinning, dokładając złotówki do prezentu od kolegów.
Zbysiu, skończ już powiedziała cicho, lecz stanowczo. Przesadziłeś.
Nie przesadziłem! wybuchnął mąż. Ja mówię tylko jak jest! Przyjaciela poznaje się w biedzie, a żonę w porównaniu. I to porównanie, Grażyna, nie jest dla ciebie korzystne. Dlaczego Wiesiek może z żoną wyjść do ludzi i być dumny, a ja muszę się wstydzić? Przeglądnij się w lustrze! Rozeszłaś się, zmarszczki A jesteście rówieśniczkami!
Nie jesteśmy, Zbysiu Grażyna poprawiła go lodowatym tonem. Ela ma trzydzieści osiem lat, ja czterdzieści osiem. I Ela nie taszczy siatek z zakupami na czwarte piętro, gdy winda nie działa, bo Wieśka boli brzuch.
Oj, zaczyna się! Zbigniew demonstracyjnie przewrócił oczami. Pracuję! To ja zarabiam! Mam prawo wymagać, by żona pasowała do mojego statusu. A ty kwoka. Tylko te sałatki. Zresztą, patrz sałatka! wskazał widelcem na śledzia pod pierzynką. Nawet tego zrobić nie umiesz. U Elki jadłem w sylwestra lekka, puszysta. U ciebie majonezowy gulasz. Jak ty sama, Grażka.
To była ostatnia kropla. W środku coś Grażynie się urwało. To niekończące się cierpliwość, na której przez ćwierć wieku trzymało się ich małżeństwo, wyczerpało się, zostawiając pustkę i lodowaty gniew.
Powoli wstała. Zbigniew, nie zauważając jej zmiany, nawijał dalej do Wieśka:
Powiedz sam, Wiesiek, nie mam racji? Kobieta musi inspirować! A tu tylko marazm. Fartuch, kapcie, rosół. Zanuda
Grażyna wzięła ze stołu dużą, głęboką miskę śledzia pod pierzynką. Sałatka świeża, solidnie namoczona majonezem, obficie udekorowana buraczkami. Na oko półtora kilograma.
Obeszła stół, stając obok męża. Zbigniew wreszcie zamilkł i spojrzał na nią niecierpliwie.
Po co wstałaś? rzucił wyzywająco. Zabrakło soli? Majonezu?
Nie, Zbysiu odparła spokojnie. Miała stabilny głos. Wszystkiego jest wystarczająco. Pomyślałam tylko, że masz rację. Nic innego nie umiem, tylko te sałatki. Skoro tak bardzo ci brakuje estetyki i lekkości, ta sałatka jest ci potrzebna najbardziej.
I przewróciła miskę.
Czas jakby zwolnił. Wiesiek otworzył usta bezgłośnie. Ela westchnęła, przysłaniając twarz dłonią. A bordowa sałatka, tłusta, warstwowa, nieubłaganie wylądowała na kolanach Zbigniewa, na jego nowych, jasnych spodniach kupionych specjalnie na jubileusz.
*Plask.*
Brzmiało to mokro i syto. Majonez rozlał się po nogawkach, buraczki wsiąkły w materiał, śledź zdobił rozporek.
W pokoju na moment zapadła grobowa cisza. Zbigniew patrzył na własne kolana, nie mogąc uwierzyć. Sok z buraków rozlewał się, zamieniając spodnie w surrealistyczny obraz rodem z CSW.
Co ty zrobiłaś?! zawył, wyskakując na równe nogi. Sałatka spadła na dywan, rekami sięgnęła po buty. Zwariowałaś?! Nowe spodnie! Niepoczytalna baba!
Grażyna postawiła pustą miskę na stole.
Za to smacznie, Zbysiu. I syto. I, zobacz, wszystko domowe, bez chemii, całkowicie ręcznie robotne.
Ja ci! Zbigniew zamachnął się, ale Wiesiek, otrzeźwiony, złapał go za ramię.
Spokojnie, Zbyszek! Sam sobie zawiniłeś!
Ja zawiniłem?! Ja?! krzyczał, trzęsąc ubrudzonymi spodniami. Mówię prawdę, a ona mi żarcie na nogi rzuca! Sprzątaj! Natychmiast wszystko posprzątaj! Czołgaj się i sprzątaj!
Ela, blada jak prześcieradło, przywarła do krzesła. Nic już nie zapowiadało miłego wieczoru.
Grażyna spojrzała na męża z obrzydzeniem, jakby widząc karalucha.
Posprzątasz sam wycedziła. Albo wynajmij ekipę sprzątającą. Jesteś przecież mężczyzną z klasą, zarabiasz. A ja idę. Muszę zadbać o siebie. Jak mówiłeś inspiracja.
Odwróciła się i wyszła. W korytarzu założyła spokojnie płaszcz, wzięła torebkę. Z salonu dobiegały wrzaski Zbyszka i mamrotanie Wieśka.
Grażyna, gdzie idziesz?! Ela wybiegła za nią, wystraszona, z przerażonymi rzęsami. Nie odchodź, on tylko się upił, nie chciał
Chciał, Elu spojrzała na nią z żalem. On zawsze tak myślał, tylko na trzeźwo milczał. Dziękuję za wizytę. Otworzyłaś mi oczy.
Grażyna wyszła na chłodny jesienny wieczór. Nie miała planu, ale w tym mieszkaniu już zostać nie mogła. Usiadła na ławce pod blokiem, wyjęła telefon i zamówiła taxi. Do mamy zdecydowała. Mama zmarła dwa lata temu, mieszkanie stało puste, Grażyna nie potrafiła go wynająć. Teraz się przydało.
Zbigniew wydzwaniał do niej z dwadzieścia razy. Najpierw pewnie by nakrzyczeć, potem kiedy wytrzeźwiał. Grażyna nie odbierała. Kupiła w całodobowym sklepie butelkę wina i czekoladę, pojechała do mieszkania mamy, gdzie pachniało starą książką i kurzem, i pierwszy raz od dawna położyła się na kanapie, bez zmartwień o pranie i śniadanie.
Przez kolejne dwa tygodnie Zbigniew przeżywał koszmar.
Grażyna nie wróciła nawet następnego dnia ani jeszcze kolejnego. Miała gdzie mieszkać, chodziła do pracy, a wieczorami zapisała się na masaż. Pierwszy raz od trzech lat pozwoliła sobie na luksus, na który zawsze szkoda było złotówek.
Zbigniew został sam w mieszkaniu, w którym ku jego szokowi samo się nie pojawiało w lodówce jedzenie, a skarpetki nie wskakiwały same do pralki i nie wracały do szuflady złożone w pary.
Przez pierwsze trzy dni udawał, że nic się nie stało. Jadł pierogi z supermarketu, chodził w jeansach (bo spodnie z majonezem nie dały się odprać, a pralnia nie dawała gwarancji). W rozmowach z Wieśkiem przechwalał się:
Nic, wróci, gdzie niby pójdzie? W pięćdziesiątce? Pomarudzi i wróci. A ja pomyślę, czy w ogóle wybaczać.
Ale czwartego dnia skończyły się czyste koszule. Prasować nie potrafił i nienawidził. Piątego dnia rozbolał go żołądek od gotowych pierogów. Szóstego odkrył, że nie ma papieru w łazience, a kupić zapomniał.
Mieszkanie zarastało brudem. Plama od sałatki na dywanie, którą potraktował mokrą szmatą, zaczęła śmierdzieć zgniłym majonezem i śledziem. Przytulność, którą uważał za naturalne tło w życiu, znikała w oczach.
A Grażyna Grażyna rozkwitała. Nie dźwigała już siatek, gotowała tylko dla siebie, a jadła mało. Spała spokojnie. Koleżanki zauważyły zmianę.
Pani Grażyno, zakochała się pani? żartowały w księgowości.
Zakochałam się, dziewczyny odpowiadała. W sobie. Po raz pierwszy w życiu.
Po dwóch tygodniach Zbigniew zaczaił się pod jej biurem. Wyglądał żałośnie: pognieciona koszula, zarost, oczy jak połamany pies. W ręku durny bukiet trzech goździków w folii.
Grażyna zaczął niepewnie.
Grażyna zatrzymała się, patrząc na niego z chłodną obojętnością.
Czego chcesz, Zbysiu?
Wracaj już Przegłupiliśmy sobie, wystarczy. W domu czeka kwiaty trzeba podlać. I kot tęskni.
Nie mieli kota.
Nie wrócę, Zbysiu powiedziała prosto. Wniosłam o rozwód. Sąd przyśle ci zawiadomienie.
Zbigniewowi opadła szczęka.
Jaki rozwód?! Zwariowałaś? Przez sałatkę? Przez kilka słów? Przecież przeżyliśmy razem dwadzieścia pięć lat!
Właśnie. Przez dwadzieścia pięć lat byłam dla ciebie funkcją. Kucharką, pralką, sprzątaczką. Nigdy człowiekiem. Chciałeś wróżki? Szukaj wróżki. Może Elżbiety. Chociaż Wiesiek cię zabije. Znajdź inną. Która będzie fruwać w perfumach i nic nie robić. Tylko pamiętaj: wróżki nie czyszczą toalet i nie gotują rosołu.
Grażyna, przepraszam! błagał, chwytając jej rękaw. Ludzie się odwracali. No palnąłem głupotę! Diabeł mnie podkusił! Chcesz, kupię ci futro? Albo karnet na fitness, jak chciałaś?
Grażyna uśmiechnęła się smutno, ale z ulgą.
Karnet? Żebym była jak Ela i nie musiałbyś się wstydzić pokazać z żoną? Nie, Zbysiu. Już chodzę. Dla siebie. Futro, jak zechcę, kupię sobie sama. Pensja wystarcza na wiele, jeśli nie wydaje się na twoje kaprysy, spinningi i przysmaki dla kolegów.
Ale co ze mną? spytał zdesperowany. Zginę przecież. Nawet nie wiem jak włączyć pralkę tyle tych guzików
Instrukcja jest w internecie, Zbysiu. Albo zatrudnij pomoc domową. A ja się zwalniam. Z roli twojej żony. Bez odprawy.
Wyrwała rękaw z jego rąk i poszła w stronę metra. Prosta sylwetka, lekka stopa.
Zbigniew jeszcze długo stał na chodniku, ściskając więdnące goździki. Przypominał sobie ten wieczór, smak pieczeni, domowe światło, ten moment, gdy sałatka powoli spływała po jego nogach.
Głupia wyszeptał, ale zabrzmiało to niepewnie. Ależ głupia
Wróciwszy do pustego, śmierdzącego mieszkania, w którym w zlewie piętrzyły się naczynia z resztkami jedzenia, głupim poczuł się on. Wykręcił do Wieśka.
Wiesiek, mogę do ciebie przyjść? Chciałbym coś domowego zjeść
Sorry, stary usłyszał napięty głos. Pokłóciliśmy się z Elą. Powiedziałem jej, żeby raz na rok ugotowała pierogi, a ona zrobiła aferę, że traktuję ją jak kucharkę. Powiedziała: Grażyna gotowała, zobacz czym to się skończyło sałatką na spodniach. Ja tak nie chcę. Siedzę na Vifonie.
Zbigniew odłożył telefon i spojrzał na plamę na dywanie. Wyglądała jak serce. Brudne, rozmazane, buraczane serce.
Minęło pół roku.
Grażyna i Zbigniew rozwiedli się spokojnie. Dzieci, już dorosłe, najpierw próbowały ich pogodzić, ale widząc szczęśliwą matkę i wiecznie narzekającego ojca, wybrały matkę.
Zbigniew nigdy nie nauczył się solidnie gotować. Schudł, zszarzał, nosił koszule, które prasowano za pieniądze drogo, ale nie miał wyboru. Próbował randkować, ale każda kobieta była nie taka. Jedna potrafiła tylko jajecznicę, druga chciała restauracji na co dzień, trzecia na wejściu pytała o pensję i krzywiła się.
A Grażyna swoje czterdzieste dziewiąte urodziny świętowała w przytulnej kawiarni z koleżankami. Nowa sukienka, nowa fryzura.
Żałujesz? zapytała przyjaciółka. Tyle lat razem
Grażyna zamieszała łyżeczką kawę i uśmiechnęła się.
Żałuję przyznała. Żałuję, że nie wywaliłam mu tej sałatki na głowę dziesięć lat temu. Ile czasu zmarnowałam, starając się być idealną dla kogoś, kto tego nigdy nie doceniał.
Spojrzała przez okno na wiosenny chodnik. Szły po nim pary szczęśliwe i mniej szczęśliwe. Ale ona wiedziała, że jej szczęście zależy już tylko od niej. Od tego jak pokroi kiełbasę i ile komplementów dostanie cudza żona to już nieistotne. Jej szczęście jest w jej własnych rękach. A te ręce nie pachną już cebulą. Pachną wolnością i dobrym kremem.
A sałatkę Sałatkę kupowała teraz na wagę, niedużo, tylko jeśli sama miała na nią ochotę.
