Dziennik.
Zegar kuchenny leżał na stole.
Znowu postawiłeś sól nie tam, gdzie powinna być powiedziała, nie odrywając wzroku od garnka.
Zatrzymałem się z solniczką w ręce, patrząc na półkę. Sól stała jak zwykle, obok cukiernicy.
A gdzie powinna stać? dopytałem ostrożnie.
Nie gdzie powinna, tylko tam, gdzie jej szukam. Mówiłam ci to już tyle razy.
Łatwiej byłoby, gdybyś mówiła gdzie, zamiast żebym miał zgadywać odpowiedziałem, czując, jak narasta we mnie znajome rozdrażnienie.
Głośno wyłączyła palnik, przykryła garnek pokrywką i odwróciła się.
Mam już dość ciągłego powtarzania. Czy nie mogłoby chociaż czasem… po prostu być na swoim miejscu?
Czyli znowu wszystko robię źle podsumowałem, odkładając sól na tę samą półkę, tylko bardziej w prawo.
Już otwarła usta, by odpowiedzieć, ale trzepnęła drzwiami szafki i wyszła z kuchni. Zostałem z łyżką w ręku i nasłuchiwałem jej kroków na korytarzu. Westchnąłem i wróciłem do zupy, dosalając odruchowo jeszcze raz.
Po godzinie jedliśmy w ciszy. Telewizor buczał w salonie, ekran odbijał się w szybie kredensu. Jadła wolno, nie patrząc na mnie. Ja dłubałem widelcem w kotlecie, myśląc, jak znów lądujemy na tej samej trasie: drobiazg, zarzut, moja odpowiedź, jej milczenie.
I tak już mamy żyć? odezwała się nagle.
Podniosłem wzrok.
W jakim sensie?
W takim, że ty coś zrobisz, ja się denerwuję, ty się obrażasz. I tak w kółko.
A jak inaczej? próbowałem się zaśmiać. Taka nasza polska tradycja.
Nie uśmiechnęła się.
Przeczytałam wczoraj o jednym sposobie powiedziała. O rozmowach. Raz w tygodniu. Na czas.
Mrugnąłem.
Na czas?
Na czas, z zegarem. Dziesięć minut mówię ja, dziesięć minut ty. Bez ty zawsze, bez ty nigdy. Tylko czuję, jest dla mnie ważne, chciałabym. Drugi słucha, nie dyskutuje, nie broni się.
Z internetu? upewniłem się.
Z książki. Nieważne. Chcę spróbować.
Sięgnąłem po szklankę z wodą, zyskując kilka sekund.
A jak nie chcę? zapytałem i starałem się, by nie zabrzmiało to zbyt ostro.
To dalej będziemy się kłócić o sól odparła spokojnie. Ja już nie chcę.
Spojrzałem na jej twarz. Zmarszczki przy ustach zrobiły się głębsze przez ostatnie lata, a ja nawet nie zauważyłem kiedy. Wyglądała na zmęczoną życiem.
Dobrze powiedziałem. Ale uprzedzam, nie jestem mocny w takich technikach.
Tu nie trzeba siły, tylko szczerości odpowiedziała słabo się uśmiechając.
W czwartek wieczorem siedziałem na kanapie z telefonem, udając, że czytam wiadomości. W brzuchu czułem to okropne oczekiwanie, jak przed wizytą u dentysty.
Na stoliku leżał kuchenny zegar, okrągły, biały, z czarnymi cyframi. Zazwyczaj używała go przy pieczeniu szarlotki. Dzisiaj leżał pomiędzy nami, jak nieproszone urządzenie.
Przyniosła dwa kubki herbaty, postawiła na stole i usiadła naprzeciw. Ubrana w domowy, mocno wytarty sweter, włosy związane niedbale.
No to? odezwała się. Zaczynamy?
Mamy regulamin? próbowałem żartować.
Tak. Ja zaczynam. Dziesięć minut ja, potem ty. Jeśli coś zostanie, przełożymy na następny raz.
Kiwnąłem głową, odłożyłem telefon. Wzięła zegar, przekręciła tarczę na 10, wcisnęła guzik. Usłyszeliśmy ciche tykanie.
Czuję zaczęła i urwała.
Złapałem się na tym, że czekam na tradycyjne bo ty nigdy albo znowu. Mięśnie już były napięte. Ale zacisnęła dłonie i kontynuowała:
Czuję się, jakbym była tłem. Dom, obiad, koszule, nasze dni wszystko, jakby istniało samo z siebie. Jak przestanę to robić, wszystko się rozleci, ale nikt tego nie zauważy, dopóki będzie naprawdę źle.
Chciałem powiedzieć, że widzę. Że nie mówię. Że może sama nie daje mi nic zrobić. Ale przypomniałem sobie zasady.
Jest dla mnie ważne spojrzała na mnie i zaraz spuściła wzrok żeby to, co robię, było widzialne. Nie potrzebuję pochwał codziennie. Ale żebyś czasem powiedział, że widzisz, ile to kosztuje. I że to nie dzieje się samo.
Przełknąłem ślinę. Tykanie zegara odbijało się od ścian. Chciałem odpowiedzieć, że ja też jestem zmęczony pracą, ale nie było na to miejsca w zasadach.
Chciałabym westchnęła. Nie być zawsze tą odpowiedzialną. Za twoje zdrowie, święta, dzieci. Czasem chciałabym być słaba, nie tylko dzielna.
Patrzyłem na jej dłonie. Na palcu prawej ręki obrączka ślubna, ta sama, którą wybrałem dziesięć lat temu. Pamiętałem, jak się wtedy stresowałem rozmiarem.
Zegar zapiszczał. Drgnęła, lekko się uśmiechnęła.
To tyle powiedziała. Moje dziesięć minut.
Teraz ja odchrząknąłem. No to ja.
Kiwnęła głową i przekręciła zegar znowu na 10. Przesunęła go bliżej mnie.
Czułem się jak uczeń przy tablicy.
Czuję zacząłem i zabrzmiało to dziwnie. Czuję, że w domu często chcę się schować. Bo jeśli coś zrobię źle, od razu zostanie to zauważone. A jak zrobię dobrze, to po prostu tak ma być.
Kiwnęła lekko głową, nie przerywając.
Jest dla mnie ważne ciągnąłem wprost z siebie żeby jak siadam po pracy w fotelu, nie czuć się winny. Nie siedzę cały dzień, tam też się męczę.
Spojrzała na mnie uważniej, choć zmęczenie nie znikało.
Chciałbym zawahałem się. Kiedy się złościsz, nie mów nic nie rozumiesz. Rozumiem. Może nie wszystko, ale nie nic. Jak tak mówisz, mam ochotę się zamknąć. I każde słowo brzmi źle.
Zegar znów zapiszczał. Oderwało mnie to jakby z wody.
Posiedzieliśmy w ciszy. Telewizor był już wyłączony, z kuchni cicho buczała lodówka.
Dziwnie stwierdziła. Jak próba.
Jakbyśmy byli nie mężem i żoną, tylko… szukałem słowa pacjentami.
Parsknęła śmiechem.
No to pacjentami. Ustalmy: próbujemy miesiąc. Raz na tydzień.
Wzruszyłem ramionami.
Miesiąc to nie wyrok.
Kiwnęła i schowała zegar do kuchni. Patrzyłem, jak odchodzi, myśląc, że mamy nowy mebel w domu.
W sobotę poszliśmy po zakupy. Szła przodem z wózkiem, ja za nią, odhaczając z listy: mleko, kurczak, kaszę.
Weź pomidory rzuciła przez ramię.
Podszedłem do skrzynki, wybrałem kilka, zapakowałem do torebki. Złapałem się na tym, że chciałem powiedzieć: czuję, że są ciężkie, i zaśmiałem się cicho.
Coś cię śmieszy? obejrzała się.
Ćwiczę odpowiedziałem. Nowe formułki.
Przewróciła oczami, ale kącik ust drgnął.
Publicznie nie musisz powiedziała. Chociaż może powinieneś.
Minęliśmy regał z ciastkami. Sięgnąłem po jej ulubione, ale przypomniałem sobie, jak mówiła o cukrze i ciśnieniu. Zawahałem się.
Weź je zauważyła. Nie jestem dzieckiem. Jak nie zjem, zaniosę do pracy.
Włożyłem ciastka do wózka.
Ja zacząłem i stanąłem.
Co jest? zapytała.
Doceniam, ile robisz wyjąkałem, patrząc na cenę. Zapisz na czwartek.
Spojrzała na mnie poważniej i kiwnęła.
Odkładam do zeszytu powiedziała.
Druga rozmowa była trudniejsza.
Spóźniłem się piętnaście minut, bo praca się przedłużyła, korek, potem zadzwonił syn. Już czekała, zegar stał na stole, obok zeszyt w kratkę.
Gotowy? zapytała chłodno.
Chwilkę rozebrałem się, poszedłem do kuchni po wodę. Wróciłem, czułem jej wzrok na plecach.
Nie musisz tego robić powiedziała. Jeśli ci nie zależy, powiedz.
Zależy odpowiedziałem, choć w środku buntowałem się. Po prostu ciężki dzień.
Ja też tak miałam odpowiedziała krótko. Ale przyszłam na czas.
Ująłem szklankę.
Dobra powiedziałem. Zaczynajmy.
Przekręciła zegar na 10.
Czuję zaczęła że żyjemy jak sąsiedzi. Rozmawiamy o rachunkach, zakupach, zdrowiu, a nie o tym, czego naprawdę chcemy. Nie pamiętam, kiedy ostatnio planowaliśmy urlop razem, zamiast gdzie nas zaproszą.
Pomyślałem o działce u jej siostry i o ubiegłorocznym sanatorium z zakładowej puli.
Ważne dla mnie jest mówiła dalej byśmy mieli wspólne plany. Nie tylko kiedyś nad morze, konkret: gdzie, kiedy, na ile. I by to nie było na moich barkach.
Kiwnąłem, choć patrzyła w bok.
Chciałabym, żebyśmy rozmawiali o sprawach intymnych, nie tylko, gdy nic się nie dzieje. Wstydzę się to mówić, ale brakuje mi nie samego seksu, ale tej bliskości przytulania, dotyku, bez okazji.
Poczułem gorąc na twarzy. Miałem ochotę rzucić żartem o naszym wieku, ale nie potrafiłem.
Kiedy odwracasz się do ściany dodała myślę, że już cię nie interesuję. Nie tylko jako kobieta po prostu.
Zegar tykał. Nie patrzyłem, ile zostało.
Koniec powiedziała, gdy usłyszeliśmy sygnał. Twoja kolej.
Sięgnąłem po zegar, ręka mi zadrżała. Przekręciła tarczę i przesunęła do mnie.
Czuję zacząłem że jak rozmawiamy o pieniądzach, to brzmi, jakbym był bankomatem. Jak się czegoś wykręcam, to jestem skąpy, a ja się po prostu boję.
Zacisnęła usta, ale milczała.
Ważne dla mnie, żebyś wiedziała mówiłem dalej że ja się boję zostać bez zapasu. Pamiętam, jak w latach 90-tych liczyliśmy każdy grosz. I gdy słyszę co się przejmujesz, ściska mnie w środku.
Wziąłem wdech.
Chciałbym, żebyśmy większe wydatki omawiali wcześniej. Żebym nie dowiadywał się, że coś już zamówiłaś, umówiłaś, opłaciłaś. Nie mam nic do wydatków. Tylko nie lubię niespodzianek.
Sygnał. Odetchnąłem.
Mogę coś powiedzieć? przerwała zasady. Nie mogę się powstrzymać.
Zamarłem.
Mów rzekłem.
Jak mówisz jestem bankomatem, ściszyła głos czuję się, jakbyś uważał, że tylko wydaję. Też się boję. Choroby. Samotności. Że zostanę sama. Czasem coś kupuję, żeby poczuć, że mamy przyszłość. Że planujemy.
Otworzyłem usta, by odpowiedzieć, ale zamilkłem. Patrzyliśmy na siebie przez stół jak przez granicę.
To już nie według zegara szepnąłem.
Wiem odpowiedziała. Ale nie jestem maszyną.
Uśmiechnąłem się z goryczą.
Może to w ogóle nie dla ludzi mruknąłem.
Dla tych, co chcą jeszcze spróbować powiedziała.
Odchyliłem się do tyłu, zmęczony fizycznie i psychicznie.
Starczy na dziś zaproponowałem.
Spojrzała na zegar, potem na mnie.
Starczy. Ale nie traktujmy tego jak porażki. Ot, uwaga na marginesie.
Kiwnąłem. Wzięła zegar, ale nie schowała położyła przy brzegu stołu, jak zostawiając furtkę.
W nocy długo nie mogłem zasnąć. Leżała plecami do mnie, wyciągnąłem rękę, by dotknąć jej ramienia, ale zawisłem w pół drogi. W myślach krążyły jej słowa, że czuje się jak sąsiadka.
Cicho cofnąłem rękę i wpatrywałem się w ciemność.
Trzecią rozmowę zaczęliśmy tydzień później, ale jeszcze w autobusie.
Jechaliśmy do przychodni: ja na EKG, ona badania. Dużo ludzi, staliśmy obok siebie, trzymając się poręczy. Patrzyła przez okno, ja na jej profil.
Jesteś zła? zapytałem.
Nie odpowiedziała. Myślę.
O czym?
O tym, że się starzejemy powiedziała prosto, nie odrywając wzroku od szyb. I że jeśli teraz się nie nauczymy rozmawiać, potem już zabraknie sił.
Chciałem powiedzieć, że jeszcze mam siły, ale zamilkłem. Przypomniałem sobie, jak wczoraj sapiąc wspinałem się na piąte piętro bez windy.
Boję się powiedziałem niespodziewanie. Że trafię do szpitala, a ty będziesz chodzić z siatkami i się złościć w milczeniu.
Odwróciła się do mnie.
Nie będę się złościć odpowiedziała. Będę się bać.
Kiwnąłem.
Wieczorem siedliśmy na kanapie, zegar już czekał na stole. Ustawiła dwie filiżanki herbaty, usiadła naprzeciw.
Zacznijmy dziś od ciebie zasugerowała. Ja już się wygadałam w autobusie.
Westchnąłem, przekręciłem zegar na 10.
Czuję zacząłem że gdy mówisz o swojej zmęczeniu, od razu odbieram to jak atak. Nawet, jeśli nie o to ci chodzi. Zaczynam się tłumaczyć, jeszcze zanim skończysz.
Kiwnęła głową.
Ważne jest dla mnie, bym nauczył się cię słyszeć, nie tylko bronić. Ale nie umiem. W dzieciństwie uczono mnie, że jak jesteś winny, to cię ukarzą. Więc gdy mówisz, że ci źle, ja słyszę: jesteś zły.
Pierwszy raz to powiedziałem głośno. Sam się zdziwiłem.
Chciałbym, żebyśmy ustalili: jeśli mówisz o swoich uczuciach, to nie od razu znaczy, że jestem winny. I jeśli coś robię źle, mów konkretnie wczoraj, teraz.
Zegar tykał. Patrzyła, nie przerywając.
To wszystko westchnąłem, gdy zabrzmiał sygnał. Teraz ty.
Przekręciła zegar.
Czuję zaczęła powoli że od lat żyję na wciągu. Za wszystkich: dzieci, ciebie, rodziców. Gdy milczysz, mam wrażenie, że sama taszczę ciężary.
Przypomniałem sobie, jak w zeszłym roku pochowaliśmy jej mamę. Faktycznie, wtedy zamilkłem na długo.
Dla mnie ważne jest, byś sam zaczął czasem rozmowę. Nie czekał, aż wybuchnę, tylko podszedł: Jak się czujesz?, Może pogadamy?. Bo jak wszystko zaczynam ja, czuję się… natrętna.
Kiwnąłem głową.
Chciałabym ustalić dwie rzeczy. Po pierwsze: nie rozmawiamy o poważnych sprawach, gdy ktoś jest zmęczony lub zły. Nie podczas biegu, nie między drzwiami a windą. Jak trzeba przekładamy.
Słuchałem uważnie.
Po drugie mówiła dalej nie podnosimy głosu przy dzieciach. Wiem, czasem się nie powstrzymam, ale nie chcę, by widziały krzyki.
Zegar zapiszczał, a ona jeszcze dokończyła:
To wszystko.
Uśmiechnąłem się kącikiem ust.
To już nie według regulaminu zauważyłem.
Ale według życia odparła.
Wyłączyłem zegar.
Zgadzam się powiedziałem. Z oboma punktami.
Widocznie się rozluźniła.
Ja też dodałem. Chcę dopisać jeden własny.
Jaki? spytała ostrożnie.
Jeśli nie zdążymy się wygadać przez te dziesięć minut powiedziałem nie przeciągamy kłótni przez całą noc. Wracamy do tematu w kolejny czwartek. Żeby nie było tej wojny podjazdowej.
Zamyśliła się.
Dajmy sobie szansę odparła. Ale co, jeśli sprawa pilna?
Gasimy ogień, ale nie benzyną odparłem.
Parsknęła.
Umowa stoi powiedziała.
Poza czwartkowymi rozmowami życie toczyło się zwyczajnie.
Rano robiłem sobie kawę, ona smażyła jajecznicę. Zmywałem talerze, czasem zanim zdążyła poprosić. Zauważała, ale nie zawsze mówiła. Wieczorami oglądaliśmy seriale i kłóciliśmy się, która postać ma rację. Czasem nawijała o naszych zasadach, by zaraz przerwać i odłożyć temat na czwartek.
Pewnego razu stanąłem za nią przy kuchni, gdy mieszała zupę i po prostu objąłem w pasie. Bez okazji.
Co jest? zapytała, nie patrząc.
Nic odparłem. Ćwiczę się.
W czym? zdziwiła się.
W dotyku powiedziałem żeby nie tylko od święta.
Parsknęła, ale nie odsunęła się.
Odhaczam w zeszycie szepnęła.
Po miesiącu siedzieliśmy na kanapie, zegar leżał na środku.
Kontynuujemy? spytałem.
A jak uważasz? odpowiedziała.
Spojrzałem na jego biały korpus, jej dłonie, swoje kolana.
Myślę, że tak. Jeszcze nie umiemy tego dobrze.
I nigdy się nie nauczymy wzruszyła ramionami. To jak mycie zębów.
Parsknąłem.
Romantyczne porównanie.
Ale czytelne rzuciła.
Przekręciła tarczę na 10 i położyła zegar między nami.
Dziś bez sztywnych ram zaproponowała. Jeśli się rozgadamy, wracamy.
Bez przesady zgodziłem się.
Westchnęła.
Czuję, że jest mi lżej. Nie wszędzie, ale jakby częściej przestaję być niewidzialna. Zaczynasz sam mówić, pytać. Widzę to.
Zawstydziłem się nieco.
Ważne, byśmy nie skończyli tego, jak tylko się poprawi. Żadnego powrotu do dawnych cisz, aż wybuchnie dodała.
Kiwnąłem, zamyślony.
Chciałabym, żeby za rok móc powiedzieć: Jesteśmy szczerzy. Nie idealni, nie bez kłótni szczerzy.
Zegar tykał. Słuchałem i poczułem, że nie chcę już drwić.
Koniec powiedziała, gdy wybrzmiał sygnał. Teraz ty.
Wziąłem zegar, przekręciłem na 10.
Czuję się bardziej przestraszony. Dawniej mogłem się schować za milczeniem, teraz… muszę mówić. Boję się, że coś źle powiem, że cię urażę.
Słuchała z głową przechyloną w bok.
Ważne, byś pamiętała, że nie jestem wrogiem. Gdy mówię o swoich lękach, to nie przeciwko tobie. To tylko o mnie.
Zrobiłem pauzę.
Chciałbym, żebyśmy trzymali się tej zasady. Raz w tygodniu, szczerze i bez oskarżeń. Choćby czasem się nie udawało. To nasza wspólna umowa.
Zegar zapiszczał. Wyłączyłem go natychmiast.
Posiedzieliśmy w ciszy. W kuchni coś stuknęło wyłączył się czajnik. Za ścianą sąsiedzi śmiali się, zatrzasnęły drzwi klatki.
Wiesz powiedziała długo myślałam, że potrzeba nam wielkiego przełomu. Jak w filmach. Żeby się wszystko odwróciło. A wychodzi, że…
Że po prostu co tydzień po troszeczku dopowiedziałem.
No kiwnęła. Po troszeczku.
Spojrzałem na jej twarz. Zmarszczki zostały, zmęczenie też. Ale pojawiło się coś jeszcze. Może uwaga.
Napijemy się herbaty? rzuciłem.
Chodźmy zgodziła się.
Zabrała zegar do kuchni. Położyła go obok cukiernicy, nie chowając do szuflady. Wlałem wodę do czajnika, nastawiłem gaz.
W przyszły czwartek mam wizytę lekarską po pracy oparła się o stół. Mogę się spóźnić.
To przełóżmy na piątek odpowiedziałem. Nie będziemy rozmawiać ważnych rzeczy, gdy jesteś zmęczona.
Spojrzała na mnie i uśmiechnęła się.
Umowa stoi powiedziała.
Otworzyłem szafkę, wyjąłem dwa kubki, postawiłem na stole. W czajniku woda zaczęła szumieć.
Gdzie postawić sól? zapytałem nagle, przypominając sobie początek.
Odwróciła się, zobaczyła słoik w moich dłoniach.
Tam, gdzie jej szukam odpowiedziała odruchowo, po czym dodała: Na drugą półkę z lewej.
Postawiłem słoik dokładnie tam.
Okej powiedziałem.
Podeszła bliżej, dotknęła mnie lekko w ramię.
Dziękuję, że zapytałeś szepnęła.
Kiwnąłem. Woda zaczęła wrzeć. Zegar cicho leżał na stole, czekając na kolejny czwartek.
