Zdecydowałam. Przepiszę mieszkanie na Maksymiliana. Nie masz nic przeciwko, córeczko?
Helena odłożyła łyżeczkę. Metal stuknął głucho o spodek.
Na Maksymiliana? On ma trzy lata.
Żeby dorastał w zabezpieczeniu. A ja przeprowadzę się do ciebie. Mieszkasz sama, masz miejsce.
Anna Zielińska stała w przedpokoju, nie zdejmując płaszcza. W ręku trzymała torbę, z której wystawał róg jakiegoś dokumentu. Pachniała jej woda kolońska Nocny spacerek, którą kupowała od dwóch dekad w tej samej drogerii na ulicy Mickiewicza. Ten zapach zawsze budził w Helenie coś niepokojącego, jak tuż przed burzą. Słodki i ciężki, wypełniał całe ciasne M2 na Słowackiego.
Bez słowa Helena wstała od stołu, poszła do kuchni. Włączyła czajnik. Ręce wykonywały rutynowe ruchy wyciągała filiżanki, łyżeczki, cukiernicę. W głowie dudniło jedno słowo: przepisać.
Napijesz się herbaty? zapytała spokojnie.
Tak, dziękuję, córeczko. Matka weszła do pokoju, wreszcie zdjęła płaszcz i powiesiła go na oparciu krzesła. Usiadła na kanapie, rozejrzała się po kątach. U ciebie tu chłodno. Kaloryfery słabo grzeją?
Grzeją normalnie.
A mnie zimno. U nas na Piłsudskiego ciepło, Adam pilnuje, jak coś zgłasza do administracji.
Helena postawiła przed matką filiżankę z herbatą. Usiadła naprzeciw. Wpatrywała się w znajomą twarz, zmarszczki w kącikach oczu, usta zaciśnięte w cienką kreskę. Sześćdziesiąt osiem lat. Siwe włosy, ułożone starannie u fryzjera. Nowa, błękitna bluzka, prezent od brata.
Notariusz jutro czeka kontynuowała Anna, mieszając herbatę. O dziesiątej. Adam wszystko załatwił, papiery ma gotowe. Zdolny chłopak.
A moją część chociaż zapytałaś?
Matka podniosła oczy, zaskoczenie przemknęło po jej twarzy.
Jaką część? Jesteś moją córką. Jesteśmy rodziną. Mieszkanie i tak zostanie w rodzinie, tylko na wnuczka przepiszę. Maksymilian skorzysta, jak dorośnie.
Polowa mieszkania jest moja, mamo. Według papierów. Połowa.
I co z tego? Anna upiła łyk, skrzywiła się. Za gorąca. Przecież i tak tam nie mieszkasz. Adam z Kingą i synkiem potrzebują przestrzeni. A ja przeniosę się do ciebie. Ciebie to przecież nie zaboli, prawda?
Helena spojrzała na zdjęcie na ścianie. Stare, w ramce jeszcze z lat dziewięćdziesiątych. Rodzinne. Ojciec, matka, ona i brat. Ona z boku, prawie odcięta przez ramkę. Adam na środku, znacznie młodszy, na rękach mamy. Uśmiechnięty. Ojciec patrzy gdzieś w bok. A ona, Helena, sztywno, twarz poważna.
Nie zapytałaś mnie powtórzyła cicho.
O co miałam pytać? Matka postawiła filiżankę, cienko zabrzęczało. Jestem twoją matką. Lepiej wiem, jak trzeba.
Ty zawsze wiedziałaś najlepiej.
Właśnie. Anna pokiwała głową z samozadowoleniem. Adam się ucieszył. Powiedział, że jestem mądrą matką. Że nie każda by tak zadbała o dzieci.
Helena podniosła swoją filiżankę, wylała niedopitą herbatę do zlewu. Stała chwilę, patrząc za okno. Za szybą szarzał listopadowy wieczór. Latarnie paliły się już od dawna, a na chodniku liście zbite w kupki. Dozorca w pomarańczowej kamizelce powoli zgarniał je pod płot.
Zastanowię się rzuciła do kuchni.
Tu nie ma nad czym myśleć, córeczko. Jutro o dziesiątej. Zanotuj adres.
Powiedziałam, że się zastanowię.
Matka zamilkła. Helena słyszała, jak się podnosi, zbiera rzeczy, zakłada płaszcz. Kroki. Pauza przy drzwiach.
Zasmucasz mnie, Helenko. Zawsze byłaś uparta. Nie tak jak Adam.
Drzwi się zamknęły. Helena stała przy oknie aż usłyszała szum windy. Potem położyła się bez rozbierania na kanapie. Patrzyła w sufit. Cienka szczelina biegła od kąta w stronę żyrandola. Helena znała ją na pamięć. Ile wieczorów leżała tu, licząc jej zakręty, zamiast owieczek.
Telefon zawibrował. Wiadomość od Marzeny:
Jak się trzymasz? Wpadnij do Społem, upiekłam ci owsiane ciasteczka.
Helena spojrzała na ekran. Napisała:
Dzięki. Przyjdę jutro.
Odłożyła telefon na pierś. Zamknęła oczy.
Wspomnienie. Ma osiem lat. Urodziny Adama. Goście już poszli, na stole jeden kawałek tortu z różą z kremu. Ona patrzy na niego, oblizuje usta. Matka podaje kawałek Adamowi.
To dla ciebie, synku. Dziś twoje święto.
A Helena? zapytał Adam z pełnymi ustami.
Helena jest duża. Innym razem się podzieli. Prawda, Helenko?
Skinęła głową. Poszła do swojego pokoju, położyła się na łóżku, patrzyła w sufit. Ojciec przyszedł później, usiadł na brzegu i pogłaskał ją po głowie.
Nie martw się. Mama tak bardzo kocha Adama. Bo jest młodszy.
Nie mam żalu odpowiedziała.
Ojciec westchnął i wyszedł. Ona została, liczyła niewidzialne pęknięcia na suficie.
Rano głowa bolała. Prysznic, szybkie ubranie. Do pracy miała dwadzieścia minut pieszo, lubiła ten spacer, zwłaszcza jesienią. Powietrze rześkie, liście szeleszczą pod butami. Ludzie śpieszą się, chowają w szalikach, mijają ją, nie patrząc w oczy. Można iść i myśleć o swoim, nikt nie zapyta, nie zatrzyma.
W biurze pachniało kawą, papierem. Naczelna księgowa, pani Bożena, już siedziała przy biurku, przeglądając faktury.
Dzień dobry, Helenko. Blada jesteś dzisiaj.
Nic mi nie jest, po prostu nie mogłam zasnąć.
Musisz brać witaminy. Ja kupiłam sobie VitaKomb, codziennie łykam. Pomaga.
Helena włączyła komputer, otworzyła tabelki. Cyfry, kolumny, wiersze. Te same, co zawsze. Rutyna koiła, odrętwiała myśli.
Na lunch nie poszła do stołówki. Zabrawszy kurtkę, wyszła do parku. Ławeczka przy nieczynnym fontannie była pusta. Usiadła, wyjęła kanapkę, nie jadła. Tylko patrzyła na drzewa.
Telefon zaczął dzwonić. Adam. Nie odebrała. Za chwilę przyszła wiadomość:
Helenka, czemu nie odbierasz? Mama płacze. Zadzwoń.
Skasowała SMS. Ugryzła kanapkę. Chleb był suchy, kiełbasa mdła.
Przypomniała sobie, jak w wieku dwunastu lat matka wysłała ją po chleb; Adam miał grypę, matka siedziała przy nim z kompresem, a Helena biegła w strugach deszczu do sklepu, starając się ochronić chleb przed przemoknięciem. Po powrocie matka kiwała głową, nawet nie spojrzała na nią. Adam jęknął, matka podbiegła z herbatą z miodem.
Wieczorem, kiedy wróciła do domu, znów zadzwonił Adam. Tym razem odebrała.
Cześć, Lena. Mama mówi, że nie chcesz podpisać papierów.
Nie powiedziałam, że nie chcę. Powiedziałam, że się zastanowię.
A nad czym tu się zastanawiać? Nie mieszkasz tam, a chłopakowi się przyda. To przecież twój siostrzeniec.
Mój też, Adamie.
To się dogadaj. Notariusz jutro czeka.
Nie przyjadę.
Podniesiony głos, potem już krzyk. Słowa sypały się ciężkie, bolesne egoistka, zimna, wiecznie taka sama.
Uspokój się.
Nie, nigdy nie byłaś dla mnie siostrą. Mama zawsze miała rację.
Helena odłożyła telefon. Poszła do kuchni, napiła się wody. Ręce lekko drżały. Wróciła do pokoju i znów rzuciła się na kanapę.
Po chwili przyszła wiadomość:
Pogadaj, jak się ogarniesz. Ale i tak jutro przyjedź.
Helena wstała w nocy, przeszła do kuchni, napiła się wody. Siedziała potem sama przy stole, patrzyła w noc. Przypomniała sobie list z Krakowa, gdy po maturze przyjęli ją na uniwersytet. Marzyła o tym. Pobiegła pełna radości do matki:
Mamo, dostałam się! Zaczynam studia w Krakowie!
Anna mieszała owsiankę. Spojrzała na list, przeczytała.
Nie pojedziesz.
Jak to?
Kto mi pomoże? Adam za chwilę egzamin, ty wyjedziesz, a ja zostanę sama ze wszystkim.
Ale to moja szansa!
Marzenia wymyśliłaś. Dobre ci tu. Wyjdziesz za mąż, urodzisz dzieci.
Wieczorem Helena spaliła list w łazience. Patrzyła na zwijający się w popiół papier.
Nazajutrz przy kolacji matka powiedziała ojcu:
Helena zostaje. Idzie do technikum na rachunkowość. Słusznie.
Ojciec spojrzał na nią. Kiwnęła głową. Nic nie powiedział.
W pracy dzień dłużył się jak zwykle. Na przerwie znów wyszła do parku, siadała na tej samej ławce. Przeglądała fotografie w telefonie. Rodzinne zdjęcie ona ciągle gdzieś z boku, na tyłach.
Telefon zawibrował. Kolejny raz matka:
Notariusz czekał na darmo. Adam wkurzony. Przenieśli na pojutrze. Dasz radę przyjść?
Nie odpisała. Odeszła z parku, wróciła do biura.
Gdy wieczorem wróciła do mieszkania, na schodach usłyszała głosy. Adam z Kingą czekali pod drzwiami.
Lena, w końcu! Czekamy tu godzinę Adam był zdenerwowany, twarz pucołowata czerwona.
Na co?
Musimy pogadać.
Weszli do środka. Adam usiadł szeroko na kanapie, Kinga ostrożnie na brzegu fotela.
Słuchaj, Lena, czemu ciągle się upierasz? Mama stara, jej trzeba spokoju. U ciebie się pomieści przecież, masz miejsce.
Nigdy nie mówiłam, że nie chcę jej u siebie.
No to świetnie. To podpisz, przepiszmy mieszkanie na Maksymiliana i po sprawie.
Mieszkanie nie jest jego.
A czyje? Twoje? Przecież tam nawet nie mieszkasz.
Połowa moja.
A co to za różnica? Jesteśmy rodziną!
Adam, pracujesz teraz?
Spojrzał krzywo.
Co to ma do rzeczy?
Ciekawość. Zarabiasz?
Zarabiam tyle, ile trzeba.
Opłacasz czynsz?
Mama płaci. To jej mieszkanie.
A połowę czynszu ja płacę. Od piętnastu lat.
Adam zamilkł. Kinga zerknęła niepewnie na Helenę.
No i co z tego. Ty możesz, my nie. Mamy dziecko.
Dlatego chcecie mieszkanie dla syna?
To normalne! Babcia wnukowi chce dać, normalna rzecz!
Babcia może dać swoją połowę. Mojej nie ruszy.
Adam zerwał się z kanapy:
Całe życie byłaś zazdrosna. Mama zawsze wiedziała, jaka jesteś zimna, nikogo nie kochasz. Dlatego sama siedzisz.
Wyjdźcie powiedziała cicho.
Wyganiasz mnie?
Teraz.
Kinga pospiesznie zbierała rzeczy. Adam spojrzał na nią ze złością, rzucił do Heleny:
Pożałujesz tego. Mama się dowie, zobaczysz.
Zatrzasnął drzwi. Została w ciszy. Na moment zapadła w pustkę.
Przypomniała sobie, jak w wieku dwudziestu dwóch lat Adam przyprowadził pierwszą żonę. Anżelika była kolorowa, głośna. Matka przyjęła ją od razu:
Zamieszkajcie razem. Adam nie może być sam.
Helena spała na rozkładanym łóżku w salonie trzy miesiące, potem wynajęła pokój na przedmieściach. Nadal płaciła połowę rachunków na Piłsudskiego. Matka powtarzała:
Pomóż, córciu, ciężko się żyje. Adam ma rodzinę.
Pomagała, nie dostając nawet dziękuję.
Po roku Anżelika odeszła. Adam dzwonił, płakał.
Lena, przyjedź. Nie radzę sobie.
Przyjechała, wysłuchała pretensji. Matka głaskała go, szeptała: znajdziemy ci lepszą.
Po dwóch latach pojawiła się Kinga, cicha, bezbarwna. Matka z dumą przyjęła ją pod dach. Urodziła się Maksymilian, a Kinga zniknęła, zamknęła się w sobie.
Helena bywała u nich rzadko, odnosiła prezenty na święta. Zawsze była ktoś obok, nigdy w centrum.
Jedyny przyjaciel Marzena w sklepie na rogu, z którą czasem można było wypić kawę.
Wieczorem kręciły się w głowie słowa Adama: Zazdrosna. Zimna. Zawsze taka byłaś.
Może faktycznie zazdrościła tego, że jego kochano. Jemu wybaczano wszystko, on mógł być słaby. Ona musiała silna, bez skarg.
Rano zadzwonił domofon. Przyszła matka z torbą i drożdżówką Upiekłam ulubioną, dla ciebie będzie też kawałek.
Po śniadaniu matka znów:
Podpiszesz papiery?
Helena spojrzała jej prosto w oczy.
Nie, mamo.
Jak to nie?
Nie podpiszę.
Matka zamarła, cicho odłożyła kubek.
Jesteś niewdzięczna. Wychowałam cię, a ty…
Wychowałaś Adama. Mnie tolerowałaś.
Jak możesz!
Mówię, bo to prawda. I ty ją znasz.
Matka wstała, zostawiła drożdżówkę na stole.
Pożałujesz tego, Helena. Zostaniesz sama i dopiero wtedy zrozumiesz, co straciłaś.
Zamknęła za sobą drzwi.
Helena siedziała nad kawałkiem ciasta i wilgotną plamą herbaty na obrusie. Wyszła do parku.
Tydzień ciszy.
Znów telefon: Adam, potem Kinga. Nie odbierała.
W sobotę rano na progu stanęła matka przemoknięta, trzęsąca się, z dokumentami:
Mogę zostać na jakiś czas?
Helena wpuściła ją w milczeniu.
Adam… on mnie popchnął. Kiedy powiedziałam, że nie podpiszę.
Helena spojrzała na matkę, widziała w niej zgnębioną kobietę, nie matronę.
Możesz zostać, ale tylko na jakiś czas powiedziała wreszcie.
Matka kiwnęła głową:
Przepraszam, córeczko. Za wszystko. Za to, że kochałam syna, ciebie nie widziałam.
Helena nie odpowiedziała. Wstała i stanęła przy oknie. Za szybą niebo przejaśniało się po deszczu.
Wieczorem matka cicho sprzątała kuchnię, Helena czytała w pokoju. Milczenie po ich świecie chodziło boso.
Późno w nocy Helena usłyszała płacz. Weszła do kuchni matka siedziała ze spuszczoną głową.
Przepraszam, że cię zbudziłam wyszeptała.
Nic się nie stało.
Myślisz, że kiedyś mi wybaczysz?
Nie wiem, mamo. Może kiedyś.
Rano matka pytała:
I co teraz?
Żyję dalej. Pracuję.
A rodzina? Kiedy założysz własną?
Mama, mam czterdzieści trzy lata. Ja już lubię być sama.
To przeze mnie…
Przestań. Czasu się nie cofnie.
Matka w końcu znalazła pokój na wynajem przy Mickiewicza.
Przeprowadzę się za tydzień powiedziała. Helena przytaknęła.
Nocą ktoś zadzwonił do drzwi. Adam, pijany.
Gdzie mama? Wraca do domu?
Nie, Adamie. Zostaje tu, póki nie stanie na nogi.
Zrobił awanturę, ale matka po raz pierwszy spojrzała mu w oczy i powiedziała spokojnie, lecz stanowczo:
Ty mnie nie kochasz.
Adam odwrócił się i wybiegł w noc.
Matka długo płakała w kuchni; Helena siedziała przy niej, gładziła jej dłoń.
Jesteś silna, córeczko szepnęła matka nad ranem. Ja też spróbuję być.
Po tygodniu Anna spakowała rzeczy.
Dziękuję, że mnie ugościłaś.
Dbaj o siebie, mamo.
Ty też, córeczko.
Zamknęła za sobą drzwi.
Helena usiadła przy oknie. Latarnie świeciły. Miasto żyło własnym życiem. Wpatrywała się w dobrze znaną rysę na suficie. Jej własną linię życia pełną zakrętów, ale już odrębną.
Tym razem czuła: już nigdy nie da sobie odebrać własnej połowy świata.
