Wczoraj
Ale gdzie Ty ten półmisek z sałatką stawiasz? Przecież zasłaniasz dostęp do wędlin! I przesuń kieliszki, zaraz przyjdzie Olek, on lubi mieć przestrzeń na gestykulowanie.
Wiktor nerwowo przekładał kryształ na stole, o mało nie zrzucając widelce na podłogę. Grażyna ciężko westchnęła, ocierając ręce o fartuch. Stała przy kuchence od rana, nogi bolały jakby były z ołowiu, a krzyż napinał się w dobrze znanym miejscu. Ale nie miała czasu na narzekanie. Dziś przyjeżdżał znany gość młodszy brat męża, Olek.
Witek, ogarnij się, powiedziała spokojnie, starając się, by głos brzmiał miękko. Stół jest idealny. Powiedz lepiej, kupiłeś chleb żytni? Olek ostatnio marudził, że tylko bułka, a on niby dba o linię.
Kupiłem, kupiłem, razowy z kminkiem jak u nas lubi, Wiktor podbiegł do chlebaka. Grażynko, a mięso na pewno gotowe? Przecież wiesz, że on na jedzeniu się zna, po knajpach chodzi, byle kotleta mu nie podsuniesz.
Grażyna zacisnęła usta. Oczywiście, że wiedziała. Olek, czterdziestoletni kawaler, fiksujący się na wolnej duszy, choć faktycznie dorabiający tu i tam i ciągnący od mamy, uważał się za wyrafinowanego smakosza. Każda jego wizyta była dla Grażyny egzaminem, który z góry była skazana oblać.
Upiekłam schab marynowany w miodowo-musztardowym sosie wyliczyła. Miałam świeże mięso z rynku, kilo kosztowało siedemdziesiąt złotych. Jeśli mu to nie pasuje, ręce umywam.
Oj, czemu się denerwujesz? skrzywił się Wiktor. Brat pół roku nie był, tęsknił. Chce normalnie, rodzinnie posiedzieć. Postaraj się, co? On ma teraz ciężki czas, szuka siebie.
Siebie? Prędzej pieniędzy, pomyślała Grażyna, ale nic nie powiedziała. Wiktor czcił młodszego brata, uważał go za niespełnionego artystę i obrażał się za każde słowo krytyki w jego stronę.
Dzwonek do drzwi zadzwonił punkt siódma. Grażyna szybko zdjęła fartuch, poprawiła włosy w lustrze i przywdziała wymuszoną uśmiech. Wiktor już otwierał drzwi, promienny jak wypolerowany samowar.
Oleś! Braciszku! Wreszcie!
Na progu stanął Olek. Trzeba przyznać, wyglądał stylowo: modny płaszcz rozpięty, szal rzucający się na ramieniu, lekka broda dodająca charakteru. Rozłożył szeroko ręce, pozwalając się Wiktorowi objąć, ale sam tylko klepnął go po plecach.
Grażyna spojrzała na jego ręce. Puste. Ani torby, ani ciasta, nawet byle kwiata nie przyniósł. Przyszedł do domu po półrocznej nieobecności, na stół suto zastawiony, bez żadnego upominku. Nawet dzieciom, które szczęśliwie nocowały u babci, nie zostawił czekoladki.
Cześć, Grażyna, rzucił krótko, przechodząc do mieszkania. Nie zdjął od razu butów, tylko ocenił korytarz spojrzeniem. Tapety nowe? Kolor taki… szpitalny. No, ale jak się wam podoba, to ok.
Dzień dobry, Olek, odpowiedziała spokojnie. Idź, umyj ręce. Kapcie ci kupiłam, nowe.
Nie wziąłem swoich, a cudze to grzyba złapię, machnął ręką. Przejdę w skarpetach. Czysto tu?
Grażyna poczuła, jak narasta jej zdenerwowanie. Podłogę myła dwa razy przed jego odwiedzinami.
Czysto, Olek. Siadaj do stołu.
Usiedli w salonie. Stół wyglądał świątecznie: śnieżnobiały obrus, eleganckie serwetki, trzy sałatki, przekąski mięsne i serowe, czerwona ikra, marynowane grzybki, które Grażyna sama robiła jesienią. W środku parowało gorące danie.
Olek wygodnie oparł się na krześle, omiatając wzrokiem stół. Wiktor uwijał się z otwieraniem koniaku, którego specjalnie wczoraj kupił drogi, pięcioletni.
No, to za spotkanie! ogłosił Wiktor, nalewając do kieliszków.
Olek chwycił swój, obejrzał go pod światło, powąchał.
Ormiański? skrzywił się. Ja wolę francuski, subtelniejszy. Ten to jak spirytus. No, ale darowanemu koniowi…
Wypił jednym haustem, nie smakując, i od razu sięgnął widelcem po najdroższy kawałek polędwicy.
Poczęstuj się, Olek, zachęciła Grażyna, przesuwając sałatkę. Tu jest sałatka z krewetkami i awokado, nowy przepis.
Gość podniósł krewetkę na widelcu, obejrzał ją długo.
Mrożone były? zapytał rzeczowo.
No jasne, przecież nie żyjemy nad Bałtykiem, odparła Grażyna. Kupiłam królewskie w sklepie.
Guma, wydał wyrok Olek, odkładając krewetkę. Grażyno, rozgotowałaś. Krewetki tylko dwie minuty w wrzątku! Te włókna są twarde. I awokado nie dojrzało. Chrupało mi w ustach.
Wiktor już nakładał sobie sałatkę, ale zatrzymał się z łyżką w połowie drogi.
No ale smaczne przecież! Ja próbowałem, bardzo dobre wtrącił nieśmiało.
Witek, smak trzeba kształtować, pouczył brat. Jak całe życie jesz erzac, nigdy nie poznasz prawdziwej kuchni. Ja ostatnio jadłem ceviche z przegrzebków u szefa kuchni. To była faktura! A tu… Majonez chociaż domowy?
Grażyna poczuła, jak jej twarz robi się czerwona. Majonez był zwykły, Winiary, bo nie miała czasu trzepać ręcznie.
Sklepowy, odparła sucho.
Wszystko jasne, westchnął Olek z miną jakby usłyszał o jakiejś tragedii. Ocet, konserwanty, skrobia. Trucizna. Daj mięso, może ono lepsze.
Grażyna bez słowa podała mu długi, soczysty plaster schabu z sosem, dodała pieczone ziemniaki z rozmarynem. Pachniało tak, że normalnemu człowiekowi ślinka ciekła. Ale Olek to ekspert.
Odciął, pogryzł, patrząc pod sufit. Grażyna i Wiktor czekali na werdykt. Wiktor z nadzieją, Grażyna z coraz większą niechęcią.
Suchy, orzekł Olek. A sos miód wszystko tłumi. Za słodkie. Mięso to mięso, a Ty zrobiłaś z niego deser. Do tego za krótko marynowane. Włókna nie popuściły. Trzeba było w kiwi albo mineralnej zostawić na dobę.
Marynowałam całą noc w przyprawach i musztardzie, odparła cicho Grażyna. Zawsze wszystkim smakowało.
Wszystkim? prychnął Olek. Twoim koleżankom z pracy może tak, one słodsze niż marchewka nie jadły. Ja mówię obiektywnie. Da się zjeść, jak człowiek bardzo głodny, ale frajdy nie ma.
Odsunął talerz, prawie nietknięty mięsa za trzydzieści złotych! sięgnął po grzyby.
Grzyby swoje czy z puszki?
Nasze, syknęła Grażyna. Sami zbieraliśmy, sami soliliśmy.
Olek włożył grzyba do ust, skrzywił się.
Za dużo octu. Żołądek wypali. I przesoliłaś, Grażyno, zakochałaś się czy co? zażartował. Witek, Ty pilnuj ciśnienia, bo z takim jedzeniem długo nie pociągniesz.
Wiktor bójliwie się roześmiał, próbując załagodzić sytuację.
Daj spokój, Olek, grzyby są świetne. Pod wódkę wybornie. Nalej jeszcze.
Wypili. Olek się rozchmurzył, rozwiązał szalik, ale płaszcz wciąż miał na sobie jakby demonstracyjnie pokazywał, że zaraz wyjdzie i jest tu tylko łaską.
Ikra nie mogła być większa? dopytał, grzebiąc w kanapce. Ta jakaś marna, dużo skórek. W promocji kupiliście?
Olek, to ikra z łososia, sześćdziesiąt za kilo, nie wytrzymała Grażyna. Głos jej zadrżał. Specjalnie dla Ciebie ją mamy. Sami nie jemy, oszczędzamy.
Oszczędzać na jedzeniu najgorsza rzecz, filozofował Olek, wkładając do ust kolejną kanapkę z kiepską ikrą. Jesteśmy tym, co jemy. Ja nigdy nie kupię taniej kiełbasy. Wolę chodzić głodny. A Wy… zapychacie lodówkę jakimiś promocjami, a potem narzekacie, że z sił brak, że twarz szara.
Grażyna spojrzała na męża. Wiktor siedział z pochyloną głową, przeżuwając mięso, jakby nic się nie działo. Jego milczenie bolało ją bardziej niż słowa Olka. Znowu przyjął pozycję strusia, by się nie kłócić z ukochanym braciszkiem.
Witek, zwróciła się do niego, Ty też uważasz, że mięso suche?
Wiktor zakrztusił się.
Eee… nie, Grażynko, pyszne. Naprawdę pyszne. Ale Olek się zna, on ma wrażliwszy smak…
Oj, wrażliwszy? Grażyna rzuciła sztućce, aż brzęknęły na talerzu. Czyli mój smak toporny, a ręce mam krzywe? Podaję truciznę na obiad?
Grażyna, nie przeżywaj, skrzywił się Olek. Konstruktywną krytykę daję. Po to, byś się rozwijała. Powinnaś podziękować. Przez Witka rozleniwiłaś się, wszystko zje i chwali i efekt widzisz. Kobieta musi się doskonalić!
Podziękować? zdziwiła się Grażyna. Ty chcesz, żebym Ci podziękowała?
Wstała od stołu. Krzesło zgrzytnęło.
Grażyna, gdzie idziesz? przestraszył się Wiktor. Przecież nawet nie pogadaliśmy dobrze.
Jeszcze moment, przeszła dziwnym tonem. Przyniosę deser. Olek słodkie uwielbia.
Wyszła do kuchni. Na blacie czekał jej popisowy Napoleon, który piekła do drugiej w nocy. Dwanaście cienkich warstw, krem na żółtkach, wanilia Patrzyła na tort, na pusty kosz na śmieci.
Ręce się jej trzęsły. Obrażenia, co narastały latami, wylały się nagle, zatapiając zdrowy rozsądek. Ile razy ten człowiek tu jadł, pił, pożyczał hajs i nie oddawał? Ile razy wyśmiewał remont, ciuchy, dzieci? Zawsze Wiktor milczał. Zawsze usprawiedliwiał. On wrażliwy, artysta. A ona, Grażyna, to stalowa?
Nie ruszyła tortu. Po prostu wzięła duży tacę i wróciła do pokoju.
O, deser? ożywił się Olek. Mam nadzieję, nie kupny?
Grażyna zaczęła spokojnie zbierać talerze. Najpierw schab. Potem sałatkę z gumowymi krewetkami. Później wędliny.
Ej, co robisz? zdziwił się Olek, gdy spod jego nosa zniknęła kanapka. Przecież nie zjadłem!
Po co masz jeść? zdziwiła się, patrząc w oczy. Przecież to wszystko niejadalne. Mięso suche, sałatki z majonezem, krewetki jak podeszwa, ikra beznadziejna. Nie będę narażać gościa na truciznę. Przecież nie jestem Twoim wrogiem.
Wiktor zerwał się z krzesła.
Grażyna! Przestań! Co Ty wyprawiasz?! Odłóż jedzenie!
Nie, Witek, to nie cyrk. Cyrk jest, jak ktoś przychodzi do cudzego domu z pustymi dłońmi, siada za stołem, na który wydajemy ćwierć Twojej wypłaty, i wyzywa gospodynię.
Ale ja tylko wyraziłem opinię! oburzył się Olek, na twarzy pojawiły się czerwone plamy. U nas wolny kraj!
Wolny, Grażyna pakowała talerze. Dlatego ja decyduję, kogo gościć i czym karmić. Wolisz być głodny niż jeść byle co? Szanuję. Bądź głodny.
Odwróciła się i wyniosła jedzenie do kuchni. W salonie zapadła głęboka cisza.
Oszalałaś? Wiktor dopadł żony za tacą. Wstydzę się przed bratem! Przynieś jedzenie z powrotem! Przeproś!
Grażyna odstawiła tacę, odwróciła się. W jej oczach nie było łez, tylko spokój i determinacja.
Ja wstydzę? A Ty, gdy siedziałeś cicho, gdy on mnie wyśmiewał, nie wstydziłeś się? Jesteś facet czy kocyk, Witek? Zjadł ikry za stówę w pięć minut i powiedział, że kiepska. Czy Ty mi kiedyś kupiłeś ikrę bez okazji? Nie. Wszystko dla gości. Gość po nas depta.
On mój brat! Krew!
A ja Twoja żona! Dziesięć lat piorę, gotuję, sprzątam. Wczoraj po pracy pół nocy przy piekarniku. Po co? Żeby usłyszeć, że mam dwie lewe ręce? Jeśli jeszcze raz mnie obwinisz, ten Napoleon wyląduje Ci na głowie. Nie żartuję, Witek.
Wiktor odsunął się przestraszony. Nigdy żony takiej nie widział. Grażyna była zawsze miękka, ugodowa. Teraz stała jak dzika furia, gotowa walczyć.
Do kuchni zajrzał Olek. Widać było, że stracił pewność siebie.
Jeszcze takie przyjęcie nigdzie mi się nie zdarzyło. Przychodzę z sercem, a jestem wytykany chlebem?
Gdzie Twoje serce? W pustych dłoniach? Przyniosłeś cokolwiek przez te lata? Paczkę herbaty? Przychodzisz jeść i krytykować.
Ja mam ciężko! Zła passa!
Zła passa trwa dwadzieścia lat. Płaszcz nowy, szalik markowy, po eventach chodzisz. Od brata pożyczyć pięć stówek świętość.
Grażyna, przestań! krzyknął Wiktor. Nie liczy się cudzych pieniędzy!
To nie cudze, to nasze! Rodzinne. Dla niego od ust odejmujemy, a on nas wyśmiewa!
Olek teatralnie chwycił się za serce.
Mam dosyć. Minuty tu nie zostanę. Witek, nie myślałem, że weźmiesz sobie taką babę. Nogi mojej tu nie będzie.
Obrócił się na pięcie, poleciał do przedpokoju. Wiktor za nim.
Oleś, poczekaj! Nie słuchaj jej, PMS albo w pracy ją wnerwili! Zaraz się uspokoi!
Nie, brat, Olek zakładał buty na skarpetę z dramatycznym tonem. Tego się już nie zapomni. Idę. Nie dzwoń, póki nie przeprosi.
Trzasnęły drzwi.
Wiktor patrzył na zamknięte wejście, jakby to były bramy nieba. Powoli odwrócił się, wrócił do kuchni, gdzie Grażyna spokojnie przekładała mięso do pojemników.
Zadowolona? zapytał smutno. Pokłóciłaś mnie z jedynym bratem.
Pozbyłam się pasożyta, odpowiedziała, nie patrząc. Siadaj, jedz. Mięso ciepłe. Albo też wybrzydzaj?
Wiktor usiadł przy stole, wsparł głowę na dłoniach.
Jak mogłaś? Przecież on był gościem…
Gość powinien zachowywać się po gospodarsku, a nie jak kontrola sanepidu. Witek, posłuchaj. Nigdy, słyszysz, nigdy więcej nie będę gotować na niego. Chcesz relacji idź do niego, albo do knajpy, ale na swój koszt. Na niego nie wydam już ani złotówki ani minuty pracy.
Twarda się zrobiłaś, wymamrotał.
Sprawiedliwa. Jedz, albo mam zabrać?
Wiktor spojrzał na schab. Żołądek zabulgotał. Pachniało obłędnie. Ostrożnie sięgnął po widelec. Ukroił kawałek. Spróbował.
Mięso było mięciutkie, rozpływało się w ustach. Sos słodki i pikantny zarazem. Było rewelacyjne.
I jak? zapytała Grażyna, patrząc, jak zamyka oczy od przyjemności.
Pyszne, przyznał cicho. Bardzo pyszne, Grażynko.
Widzisz? A brat to zwykły zazdrosny nieudacznik. Musisz to w końcu pojąć.
Wiktor żuł i myślał. Po raz pierwszy uderzyła go myśl, że żona może mieć rację. Przypomniał sobie puste dłonie Olka. Jego wyższościowe komentarze. Własne zażenowanie przy stole.
A tort? zapytał. Tort zjemy?
Grażyna się uśmiechnęła. Pierwszy raz tego wieczoru szczerze.
Zjemy. I parzę herbatę, z tymiankiem, jak lubisz.
Wyjęła Napoleona, majestatycznego i pięknego. Pokroiła na wielkie porcje. Siedzieli razem, popijali herbatę, jedli tort, napięcie powoli opadało.
Wiesz, Wiktor mruknął przy drugim kawałku, przecież on nawet mamie na urodziny nic nie kupił miesiąc temu. Powiedział, że najlepszy prezent to on sam.
Widzisz? potaknęła Grażyna. Coraz jaśniej patrzysz.
Telefon Wiktora brzęknął. SMS od Olka: Mógłbyś dać parę kanapek na wynos, bo głodny wyszedłem. I z pięć stówek za stres, przelej mi na konto.
Wiktor przeczytał, zapadła cisza. Grażyna pytająco uniosła brwi.
I co odpiszesz?
Wiktor popatrzył na żonę, na ciepłą kuchnię, na znakomity tort. Potem na telefon. Powoli wpisał odpowiedź: Zjedz w restauracji, przecież jesteś znawcą. Kasy brak.. Wcisnął blokuj.
Co napisałeś? Grażyna spytała.
Że idziemy spać, rzucił.
Grażyna udawała, że wierzy, choć zerknęła kątem oka. Podeszła, objęła go od tyłu za ramiona.
Jesteś dzielny, Witek. Trochę długo Ci zajmuje, ale… jesteś.
W ten wieczór zrozumieli coś bardzo istotnego. Czasem, by ocalić dom, trzeba pozbyć się zbędnych osób. Nawet jeśli to rodzina. A mięso było wyśmienite choćby niektórzy znawcy z pustym portfelem twierdzili inaczej.
